Siamsouth.com ศิลปวัฒนธรรม ท่องเที่ยว ธรรมะ ภาคใต้
เพื่อชาติ ศาสนา พระมหากษัตริย์ และประชาชนไทย

เข้าสู่ระบบด้วยชื่อผู้ใช้ รหัสผ่าน และระยะเวลาในเซสชั่น
21 กันยายน, 2561, 03:38:17

   

ผู้เขียน หัวข้อ: การจักสานย่านลิเพา นครศรีธรรมราช  (อ่าน 4650 ครั้ง)
0 สมาชิก และ 1 บุคคลทั่วไป กำลังดูหัวข้อนี้



หน้า: [1]
นภดล มณีวัต
ผู้ดูแลบ้าน
ผู้บัญชาการสูงสุด
*****


เพศ: ชาย
กระทู้: 19,907
สมาชิกลำดับที่ 2
คนจนผู้ยิ่งใหญ่


เว็บไซต์

| |

« เมื่อ: 24 กรกฎาคม, 2554, 20:18:12 »

การจักสานย่านลิเพา


         
ลักษณะของย่านลิเพา  เป็นไม้เถาเลื้อยเกาะต้นไม้อื่นในป่า และตามสุมทุมพุ่มไม้ มีลักษณะลำต้นกลม ขนาดประมาณก้านไม้ขีดไฟ แต่ละเถายาวประมาณ  ๑-๒  เมตร  ใบเป็นใบรวมมี ๕ ใบย่อย ลักษณะใบเรียวยาว มีหลายชนิด  เช่น  ชนิดใบแฉกเปลือกนอกเขียวไส้เหลือง  ชนิดใบแฉก  เปลือกและไส้สีน้ำตาล ชนิดใบเสมอเปลือกสีน้ำตาลหรือเหลืองไส้ดำ ชนิดที่ใบพันกันเรียก ลำเพายุ่ง เปลือกสีน้ำตาล ย่านลิเพาสดเถาจะมีสีเขียว หากตัดใบวางไว้ให้แห้ง เถาจะเป็นสีน้ำตาล




         
วัสดุที่ใช้ในการจักสานย่านลิเพา
         
๑.วัสดุที่ใช้ในการจักสาน

                   
๑.๑  ย่านลิเพา ที่นำมาใช้ในการจักสานจะเป็นชนิดย่านลิเพาใหญ่ โดยจะเลือกชนิดที่เป็นย่านแก่ สดสมบูรณ์ตลอดเส้น ยาวไม่น้อยกว่า ๑ เมตร
                   
๑.๒  ไม้ริงโร  ใช้สำหรับทำโครง  เลือกลำต้นไม่อ่อนและแก่เกินไป  คุณสมบัติของไม้ริงโร จะเหนียวแต่อ่อนตัวได้ดีจัดให้โค้งและงอได้ง่าย และมีความทนทานใช้งานได้นาน จึงเหมาะที่จะทำโครงลิเพา
                   
๑.๓ ไม้ไผ่  ได้แก่ ไม้ไผ่สีสุก ซึ่งเป็นไม้ไผ่ที่ค่อนข้างใหญ่ ลำต้นมีลักษณะกลมเกลี้ยง มีเส้นผ่าศูนย์กลางลำต้นประมาณ ๓-๔ นิ้ว
                   
๑.๔ ไม้หวายใช้หวายหอม เพราะมีความเหนียว แข็งแรง ทนทาน ใช้เป็นโครงก้านสานลิเพาแบบทึบ ก่อนนำประกอบเป็นโครงจะต้องขูดหรือแต่งเกลาด้วยฝากระป๋อง ซึ่งเจาะรูขนาดต่าง ๆ โดยใช้คีมจับปลายเส้นหวายรูดไปมา จนได้เส้นหวายตามขนาดต้องการ


         
๒.เครื่องมือที่ใช้ในการจักสานย่านลิเพา

                    ๒.๑ มีดขูดย่านลิเพา ควรเป็นมีดขนาดเล็ก คม และควรเป็นมีดที่พับเก็บได้
                    ๒.๒ เหล็กปลายแหลม ยาวประมาณ ๗-๘ เซนติเมตร ใช้สำหรับเป็นตัวสอดนำเส้นลิเพา
                    ๒.๓ กาว นิยมใช้กาวลาเท็กซ์ ใช้สำหรับต่อเส้นลิเพา
                    ๒.๔ ฝากระป๋องเจาะรู  ใช้สำหรับชักเลียดเส้นลิเพาให้มีขนาดเท่ากันทุกเส้น






วิธีการทำ
         
ขั้นตอนการจักสานผลิตภัณฑ์ย่านลิเพามี ๘ ขั้นตอนดังนี้
         
ขั้นที่  ๑ การคัดเลือกลิเพา ต้องเลือกย่านลิเพาใหญ่ที่ไม่อ่อนและแก่จนเกินไป ต้องมีความสดสมบูรณ์ตลอดเส้น ยาวไม่น้อยกว่า ๑ เมตร
         
ขั้นที่  ๒ การปอกลิเพา เอาไส้ออก โดยแบ่งเส้นลิเพาออกเป็น ๒ หรือ ๓ ส่วน ซึ่งขึ้นอยู่กับขนาดของเส้นลิเพาใหญ่หรือเล็ก
         
ขั้นที่  ๓ การชักเลียด โดยนำเส้นลิเพาไปขูดด้วยมีดให้แต่ละเส้นบางเท่าๆ กัน หรือรูดกับแป้นสังกะสีซึ่งเจาะรูด้วยตะปูแล้วชักรูดจนกระทั่งได้เส้นบางตามต้องการซึ่งเรียกว่า วิธีชักเลียด
         
ขั้นที่ ๔ การขูดลิเพา ใช้มีดขูดเส้นลิเพาให้บางและเรียบเสมอกันทั้งเส้น
         
ขั้นที่  ๕  การชักชี่ไม้ไผ่  โดยทำให้ไม้ไผ่เป็นซี่เล็ก ๆ แต่ละซี่ยาว ๑๒ นิ้ว แล้วนำไปขูดกับแผ่นสังกะสีที่เจาะรู การขูดไม้ไผ่กับสังกะสีเรียกว่า ชักซี่


         
ขั้นที่ ๖ ขั้นการสาน นิยมสาน ๒ แบบ คือ
                   
แบบที่  ๑ แบบโปร่ง หรือแบบขดขึ้นรูป โดยสานจากส่วนก้นของผลิตภัณฑ์ ใช้หวายขดขึ้นรูปวงกลมแบบก้นหอยเวียนขึ้นตามเบ้าที่เป็นแบบซึ่งเป็นการกำหนดรูปทรง มีทั้งทรงกลม ทรงรีรูปไข่ สี่เหลี่ยม หกเหลี่ยม เป็นต้น แล้วนำย่านลิเพามาสานขัดเป็นแบบลายเปล้า วิธีนี้จะเป็นลวดลายแบบโปร่งเป็นตา ๆ
                   
แบบที่  ๒ แบบทึบ หรือแบบขัดยกลาย ต้องแยกสานทีละส่วน ได้แก่ ก้น ตัว ฝา ขอบและหูหิ้ว แล้วค่อย ๆ  นำมาประกอบเป็นรูปทรงภายหลัง  การสานแบบนี้ใช้โครงไม้ริงโรหรือไม้ไผ่  แล้วนำย่านลิเพามาสานขัดเป็นลวดลายต่างๆ ตามต้องการ วิธีนี้จะได้รูปแบบทึบ
         
สำหรับผลิตภัณฑ์ย่านลิเพาที่จักสานโดยไม่ต้องขึ้นรูป  เช่น ถักเป็นกำไลและด้ามปากกา สามารถทำได้ง่าย เพราะเพียงแต่ใช้ตอกลิเพาพันและขัดลายรอบแกน คือถ้าเป็นกำไลก็อาจใช้หวายขดเป็นวงกลมเป็นแกน ถ้าเป็นปากกาก็ใช้ด้ามปากกาลูกลื่นชนิดต่าง  ๆ  เป็นแกนข้อสำคัญสำหรับการจักสานประเภทนี้  ต้องพันให้เรียบแน่น
         
ขั้นที่  ๗  การเคลือบเงา ต้องขัดผิวผลิตภัณฑ์ลิเพาด้วยกระดาษทราย เก็บและแต่งส่วนที่ไม่ค่อยเรียบร้อย แล้วจึงนำไปลงน้ำมันเคลือบผิวชักเงา โดยทาด้วยแล็คเกอร์ใสหรือแล็คเกอร์ด้าน เสร็จขั้นนี้ก็สามารถจำหน่ายผลิตภัณฑ์ได้  เช่น กำไลมือ  ที่คาดผม  กล่องปากกา  กล่องทิชชู  กล่องใส่เครื่องประดับเป็นต้น
         
ขั้นที่  ๘  ประดับตกแต่ง โดยเฉพาะกระเป๋าถือของผู้หญิง นิยมทำถมทองหุ้มหูนิ้ว และสายยูฝากระเป๋า ภายในกระเป๋าบุผ้ากำมะหยี่สีแดง น้ำเงิน น้ำตาลและติดกระจกแผ่นเล็กไว้ที่ฝากระเป๋าด้านใน



การประยุกต์ใช้
         
ปัจจุบันงานจักสานย่านลิเพาได้พัฒนาก้าวหน้าไปมาก นำมาทำเป็นกระเป๋าถือของผู้หญิง กำไล หมวก กล่องใส่บุหรี่ กล่องใส่กระดาษทิชชู ถักหุ้มด้ามปากกา กระเช้า พาน
         
การจักสานเริ่มเอาวัสดุอื่นเข้ามาประกอบเพื่อให้ได้สีสันธรรมชาติแปลกออกไป เช่น ในการสานแบบขดขึ้นรูป ถ้าใช้เฉพาะย่านลิเพาขัดลาย จะได้เพียง ๔ สี เป็นอย่างมาก คือ ดำ น้ำตาล น้ำตาลแก่ และน้ำตาลอ่อน ช่างจึงนำใบลานเข้ามาเป็นตอกขัดด้วย จึงได้สีขาวเพิ่มขึ้นอีกสีหนึ่ง การกำหนดลายและให้สีเป็นไปโดยธรรมชาตินี้ขึ้นอยู่กับช่างแต่ละคนจะคิดประดิษฐ์เล่นลาย เพื่อให้ผลิตภัณฑ์จักสานย่านลิเพามีค่ายิ่งขึ้น ตรงจุดที่ใช้ลวดทองแดงผูกร้อยส่วนต่าง ๆ  ให้ประกอบเข้าด้วยกัน  ช่างได้นำเอาเครื่องถมซึ่งมีทั้งถมเงินและถมทองมาปิดทับในส่วนอื่นที่ต้องการให้เด่นขึ้น     แม้จะมิใช่จุดเชื่อมต่อก็ปิดถมด้วย หูหิ้วก็พัฒนามาใช้สายสะพายโซ่โลหะเคลือบเงินหรือเคลือบทอง
         
งานหัตถกรรมจักสานย่านลิเพาในปัจจุบันได้เปลี่ยนบทบาทมาเป็นของสวยงามที่มีค่าสำหรับของฝากหรือของที่ระลึกที่ก่อให้เกิดความภาคภูมิใจแก่ผู้เป็นเจ้าของ
แจ้งลบกระทู้นี้หรือติดต่อผู้ดูแล   บันทึกการเข้า




หน้า: [1]
  พิมพ์  
 
กระโดดไป: