พุทธสุภาษิต - พุทธศาสนสุภาษิต

[นภดล]

หมวดศรัทธา

941   ศรัทธาเป็นทรัพย์ ประเสริฐของคนในโลกนี้
942   ศรัทธารวบรวมไว้ซึ่งเสบียงคือกุศล
943   ศรัทธาตั้งมั่นแล้ว ยังประโยชน์ให้สำเร็จ
944   ศรัทธาเป็นเพื่อนของคน
945   ศรัทธาตั้งมั่นแล้ว นำสุขมาให้
946   ผู้มีศรัทธาประกอบด้วยศีล เพียบพร้อมด้วยศและโภคะ จะไปสู่ถิ่นใด ๆ ก็มีคนบูชาในถิ่นนั้น ๆ
947   ผู้ใดใคร่เห็นผู้มีศีล ปรารถนาฟังพระสัทธรรม กำจัดมลทิลคือความตระหนี่ได้, ผู้นั้นแลท่านเรียกว่าผู้มีศรัทธา
948   คนใดมีใจผ่องใส ให้ข้าวด้วยศรัทธา, คนนั้นย่อมได้ข้าว ทั้งในโลกนี้ ทั้งในโลกหน้าเหมือนกัน
949   ผู้มีศรัทธา มีปัญญา ตั้งในธรรม ถึงพร้อมด้วยศีล แม้คนเดียว ย่อมเป็นประโยชน์แก่ญาติ และ พวกพ้องผู้ไม่มีศรัทธา

หมวดบุญ

950   บุญนำสุขมาให้ในเวลาสิ้นชีวิต
951   บุญ โจรนำไปไม่ได้
952   บุญเป็นที่พึ่งของสัตว์ ในโลกหน้า
953   คนสั่งสมบุญ นำสุขมาให้
954   ควรทำบุญอันนำสุขมาให้
955   ถ้าบุรุษจะพึงทำบุญ  ควรทำบุญนั้นบ่อย ๆ ควรทำความพอใจในบุญนั้น การสั่งสมบุญนำความสุขมาให้
956   สหายเป็นมิตรของคนผู้มีความต้องการเกิดขึ้นบ่อย ๆ , บุญทั้งหลายที่ตนทำเอง บุญนั้นจะเป็นมิตรในสัมปรายภพ
957   ผู้ทำบุญแล้ว ย่อมยินดีในโลกนี้  ตายแล้ว ย่อมยินดี ชื่อว่าย่อมยินดีในโลกทั้งสอง, เขาย่อมยินดีว่าเราทำบุญไปแล้ว ไปสู่สุคติ ย่อมยินดียิ่งขึ้น
958   ผู้ทำบุญแล้วย่อมบันเทิงในโลกนี้ ละไปแล้วย่อมบันเทิง ชื่อว่าย่อมบันเทิงในโลกทั้งสอง,เขาเห็นความบริสุทธิ์ แห่งกรรมของตนแล้ว ย่อมบันเทิงปราโมทย์
959   ไม่ควรดูหมิ่นต่อบุญว่ามีประมาณน้อย จักไม่มาถึง, แม้หม้อน้ำย่อมเต็มได้ด้วยหยาดน้ำที่ตกลง ฉันใด, ผู้มีปัญญาสั่งสมบุญแม้ทีละน้อย ๆ ย่อมเต็มได้ด้วยบุญฉันนั้น

หมวดความสุข

960   ความเกิดขึ้นแห่งท่านผู้รู้ทั้งหลาย นำสุขมาให้
961   ผู้เจริญเมตตาดีแล้ว หลับและตื่นย่อมเป็นสุข
962   ความสุขอื่น ยิ่งกว่าความสงบใจไม่มี
963   ความไม่เบียดเบียนกันเป็นสุขในโลก
964   การแสดงสัทธรรม นำความสุขมาให้
965   ความสงบระงับแห่งสังขารนั้น เป็นสุข
966   นิพพานเป็นสุขอย่างยิ่ง
967   จะพึงมีความสุขเป็นนิตย์ ก็เพราะไม่พบเห็นคนพาล
968   ละเหตุทุกข์ได้ เป็นสุขในที่ทั้งปวง
969   การประพฤติประโยชน์กับคนไม่ฉลาดในประโยชน์ ไม่นำสุขมาให้เลย
970   ความดี โจรลักไม่ได้
971   คนเรานี้ ถ้ามีอันทำชั่วลงไป ก็อย่าพึงทำความชั่วนั้นซ้ำเข้าอีก
972   บาปไม่มีแก่ผู้ไม่ทำ
973   ความชั่ว ไม่ทำเสียเลย จะดีกว่า
974   ความดี ทำไว้แล จะดีกว่า
975   อย่าดูหมิ่นความชั่วว่าเล็กน้อย คงจักไม่มีผลมาถึงตัว
976   สัตว์โลก ย่อมเป็นไปตามกรรม
977   ทำดี ได้ดี ทำชั่ว ได้ชั่ว
978   ธรรมนั่นแหละ ย่อมรักษาผู้ประพฤติธรรม
979   ธรรมที่ประพฤติดีแล้ว นำมาซึ่งความสุข
980   ผู้อิ่มในธรรม ย่อมนอนเป็นสุข
981   เกียรติไม่ทิ้งผู้ตั้งอยู่ในธรรม
982   ผู้ประพฤติธรรม ย่อมนอนเป็นสุข
983   กรรมไม่ดี ย่อมเผาผลาญในภายหลัง
984   การสร้างสมความดี นำสุขมาให้
985   ไม่ควรทำบาป แม้เพราะเห็นแก่กิน
986   การที่ไม่ดี และไม่เป็นประโยชน์แก่ตนนั้นทำง่าย
987   ความดี คนชั่ว ทำยาก
988   ความดี คนดี ทำง่าย
989   ดูก่อน ภิกษุทั้งหลาย คำว่า บุญ นี้เป็นชื่อของความสุข
990   ถึงคราวจะสิ้นชีพ บุญก็ช่วยให้เป็นสุข
991   การไม่ทำความชั่ว ย่อมก่อให้เกิดความสุข
992   ความชั่ว คนชั่ว ทำง่าย
993   เพราะน้ำหยดทีละน้อย หม้อน้ำก็ยังเต็มได้
994   ความดีที่ทำไว้เองนี้แหละ เป็นทรัพย์ส่วนของตัวโดยเฉพาะ
995   ตายเพราะชอบธรรมดีกว่า อยู่อย่างไม่ชอบธรรม จะมีค่าอะไร
996   กรรมย่อมจำแนกสัตว์ คือ ให้ทราม และประณีต
997   ความดีที่ทำไว้เองเป็นมิตรตามตัวไปเบื้องหน้า
998   ทำกรรมใดแล้ว ไม่ร้อนใจภายหลัง กรรมที่ทำนั้นแลดี
999   อย่าพึงสร้างความพอใจในความชั่วนั้น การสั่งสมความชั่ว เป็นการก่อความทุกข์
1000   ทำกรรมใดแล้ว ร้อนใจภายหลัง กรรมที่ทำนั้นแลไม่ดี
1001   ไม่พึงปรารถนาความสำเร็จแก่ตน โดยทางไม่ชอบธรรม
1002   ธีรชนสร้างความดีทีละน้อย ก็เต็มเปี่ยมไปด้วยความดี
1003   การใดเป็นประโยชน์ด้วย ดีด้วย การนั้นแลทำได้ยากยิ่ง
1004   พาลชนสร้างสมความชั่วทีละน้อย ก็เต็มเพียบไปด้วยความชั่ว
1005   การไม่ทำความชั่วทั้งปวง 1 การบำเพ็ญความดีให้เพียบพร้อม 1 การชำระจิตของตนให้ผ่องใส 1 สามนี้ คือคำสอนของพระพุทธเจ้า
1006   คนมีความชั่วย่อมเดือนร้อน เพราะกรรมของตน
1007   ไม่ได้แต่ชอบธรรมดีกว่า ถึงได้แต่ไม่ชอบธรรมจะดีอะไร
1008   บัณฑิตไม่ประกอบความชั่ว เพราะเห็นแก่ความสุขส่วนตัว
1009   บัณฑิตนั้น ถึงถูกทุกข์กระทบ ถึงพลาดพลั้งลงก็คงสงบอยู่ได้ และ ไม่ละทิ้งธรรมเพราะชอบหรือชัง
1010   ช่างดอกไม้ ร้อยพวงมาลัยได้มากมาย จากดอกไม้กองหนึ่ง ฉันใด คนเรา เกิดมาแล้วก็ควร สร้างความดีงามให้มาก ฉันนั้น
1011   บุคคลใดเคยทำกรรมชั่วไว้ แล้วกลับตัวได้ หันมาทำดีปิดกั้น บุคคลนั้นย่อมทำโลกให้แจ่มใส เหมือนดังดวงจันทร์อันพ้นจากเมฆหมอก
1012   บุคคลใดในกาลก่อนเคยผิดพลาด ครั้นภายหลังเขากลับตัวได้ไม่ประมาท บุคคลนั้น ย่อมทำโลกให้แจ่มใส เหมือนดังดวงจันทร์ อันพ้นจากเมฆหมอก
1013   พึงสละทรัพย์ เพื่อเห็นแก่อวัยวะ พึงสละอวัยวะ ในเมื่อจะรักษาชีวิต พึงสละได้หมด ทั้งอวัยวะ ทรัพย์ และ ชีวิต ในเมื่อคำนึงถึงธรรม

[นภดล]

1014   หมวดธรรม   ธรรม เหมือนห้วงน้ำไม่มีตม
1015   หมวดธรรม   สิ่งทั้งหลายทั้งปวง ไม่ควรยึดมั่นถือมั่น
1016   หมวดธรรม   ธรรมของสัตบุรุษ ไม่เข้าถึงความคร่ำคร่า
1017   หมวดธรรม   ผู้ประพฤติธรรม ไม่ไปสู่ทุคติ
1018   หมวดธรรม   ธรรมแล เป็นธงชัยของพวกฤษี
1019   หมวดธรรม   ธรรมของสัตบุรุษ รู้ได้ยาก
1020   หมวดธรรม   พึงประพฤติธรรมให้สุจริต ไม่พึงประพฤติให้ทุจริต
1021   หมวดธรรม   สัจจะ เป็นรสดียิ่งกว่าประดารสทั้งหลาย
1022   หมวดธรรม   บัณฑิตควรเจริญธรรมขาว
1023   หมวดธรรม   ศีล เป็นเกราะอย่างอัศจรรย์
1024   หมวดธรรม   บัณฑิตควรละธรรมดำเสีย
1025   หมวดธรรม   เมื่อจิตไม่เศร้าหมอง มีหวังไปสุคติ
1026   หมวดธรรม   ผู้มีปัญญา พึงรักษาจิต
1027   หมวดธรรม   การระมัดระวังกาย เป็นความดี
1028   หมวดธรรม   การระมัดระวังใจ เป็นความดี
1029   หมวดธรรม   ผู้แพ้ ย่อมอยู่เป็นทุกข์
1030   หมวดธรรม   ปราชญ์ พึงรักษาศีล
1031   หมวดธรรม   คนไม่มีที่พึ่ง อยู่เป็นทุกข์
1032   หมวดธรรม   ทำได้แล้วค่อยพูด
1033   หมวดธรรม   ถึงพูดดี ก็ไม่ควรพูดเกินเวลา
1034   หมวดธรรม   โลก ถูกจิตนำไป
1035   หมวดธรรม   การฝึกจิต เป็นการดี
1036   หมวดธรรม   เมื่อจิตเศร้าหมอง มีหวังไปทุคติ
1037   หมวดธรรม   ศีล ยอดเยี่ยมในโลก
1038   หมวดธรรม   พูดอย่างใด ทำอย่างนั้น
1039   หมวดธรรม   ความกตัญญูกตเวที เป็นพื้นฐานของคนดี
1040   หมวดธรรม   ศีล พึงรู้ได้ด้วยการอยู่ร่วมกัน
1041   หมวดธรรม   ผู้ตกอยู่ในอำนาจแห่งจิต ย่อมเดือดร้อน
1042   หมวดธรรม   ธรรมะ ย่อมรักษาผู้ประพฤติธรรม
1043   หมวดธรรม   ธรรมของสัตบุรุษ อันสัตบุรุษควรรักษา
1044   หมวดธรรม   ธรรมที่ประพฤติดีแล้ว นำสุขมาให้
1045   หมวดธรรม   ควรเคารพสัทธรรม
1046   หมวดธรรม   ทุกข์ ย่อมไม่ตกถึงผู้หมดกังวล
1047   หมวดธรรม   ทำไม่ได้ อย่าพูด
1048   หมวดธรรม   ศรัทธา เป็นเพื่อนแท้ของคน
1049   หมวดธรรม   ความสะอาด รู้ได้ด้วยคำพูด
1050   หมวดธรรม   คนมีสติ เท่ากับมีสิ่งนำโชคอยู่ตลอดเวลา
1051   หมวดธรรม   ความกตัญญูกตเวทีเป็นเครื่องหมายของคนดี
1052   หมวดธรรม   พึงเลือกเฟ้นธรรมโดยแยบคาย
1053   หมวดธรรม   ผู้ตั้งอยู่ในธรรม ย่อมไม่ทำบาป
1054   หมวดธรรม   ศีลเป็นอาภรณ์อันประเสริฐ
1055   หมวดธรรม   ผู้มีปิติในธรรม อยู่เป็นสุข
1056   หมวดธรรม   ผู้ประพฤติธรรม อยู่เป็นสุข
1057   หมวดธรรม   ธรรมทั้งหลาย มีใจเป็นหัวหน้า
1058   หมวดธรรม   ผู้ตั้งมั่นอยู่ในสัทธรรม เป็นผู้เกื้อกูลแก่คนทั้งปวง
1059   หมวดธรรม   เกียรติ ย่อมไม่ละผู้ตั้งอยู่ในธรรม
1060   หมวดธรรม   คนมีสติ ย่อมดีขึ้นทุกวัน
1061   หมวดธรรม   สติ คือความตื่นในโลก
1062   หมวดธรรม   ผู้มีจิตใจตั้งมั่น ย่อมไม่เบียดเบียนคนอื่น และ แม้ตนเอง
1063   หมวดธรรม   ศีลเป็นเบื้องต้น เป็นที่ตั้งอาศัย เป็นมารดาของกัลยาณธรรมทั้งหลาย เป็นประมุขของธรรมทั่วไป ฉะนั้นควรชำระศีลให้บริสุทธิ์
1064   หมวดธรรม   ผู้ไม่คดโกง ไม่พูดเพ้อ มีปรีชา ไม่หยิ่ง มีใจมั่นคงนั้นแล ย่อมงดงามในธรรม ที่พระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงแสดงแล้ว
1065   หมวดธรรม   สัจจะ ธรรมะ อหิงสะ สัญญมะ และ ทมะ มีอยู่ในผู้ใด อารยชนย่อมคบผู้นั้น นั่นเป็นธรรมอันไม่ตายในโลก
1066   หมวดธรรม   ผู้ฉลาดนั้นเป็นผู้เพ่งพินิจ มีเพียรติดต่อ บากบั่นมั่นคงเป็นนิตย์ ย่อมถูกต้องพระนิพพาน อันปลอดจากโยคะ หาธรรมอื่นยิ่งกว่ามิได้
1067   หมวดธรรม   ความหิวเป็นโรคอย่างยิ่ง สังขารเป็นทุกข์อย่างยิ่ง รู้ข้อนั้นตามเป็นจริงแล้ว ดับเสียได้ เป็นสุขอย่างยิ่ง
1068   หมวดธรรม   ชนเหล่าใดประพฤติธรรม ในธรรมที่พระพุทธเจ้ากล่าวดีแล้ว ชนเหล่านั้น จักข้ามแดนมฤตยูที่ข้ามได้ยาก
1069   หมวดธรรม   ผู้ใดไม่มีความเคารพในเพื่อนพรหมจารี, ผู้นั้นย่อมห่างจากประสัทธรรม เหมือนฟ้ากับดินฉะนั้น
1070   หมวดธรรม   ผู้มีจิตสงบ มีปัญญาเครื่องรักษาตัว มีสติ เป็นผู้เพ่งพินิจ ไม่เยื่อใยในกาม ย่อมเห็นธรรมโดยชอบ
1071   หมวดธรรม   โสรัจจะ และ อวิหิงสานั้น เป็นช้างเท้าหลัง สติ และ สัมปชัญญะนั้น เป็นช้างเท้าหน้า
1072   หมวดธรรม   ผู้ถึงพร้อมด้วยสัมมัปปธาน มีสติปัฏฐานเป็นอารมณ์ ดารดาษด้วยดอกไม้คือวิมุติติ หาอาสวะมิได้ จักปรินิพพาน
1073   หมวดธรรม   ผู้มีปัญญาทราม มีจิตใจกระด้าง ถึงฟังคำสอนของพระชินเจ้า ก็ยังห่างไกลจากพระสัทธรรม เหมือนดินกับฟ้า
1074   หมวดธรรม   ผู้ใดสอนธรรมแก่คนที่ปฏิบัติไม่ถูก ถ้าเขาทำตามคำของผู้นั้น จะไม่ไปสู่ทุคติ
1075   หมวดธรรม   เมื่อพระพุทธเจ้าผู้ทำความสว่างเกิดขึ้นในโลก, พระองค์ย่อมประกาศธรรมสำหรับดับทุกข์นี้
1076   หมวดธรรม   นามและรูปย่อมดับไม่เหลือในที่ใด ปัญญา สติ และนามรูปนี้ย่อมดับในที่นั้น เพราะวิญญาณดับ
1077   หมวดธรรม   กษัตริย์ไม่ทรงตั้งอยู่ในธรรม คนสามัญไม่อาศัยธรรม ชนทั้ง 2 นั้นละโลกแล้ว ย่อมเข้าถึงทุคติ
1078   หมวดธรรม   ผู้ใดประกอบในธรรมวินัยของพระทศพล มีความขวนขวายน้อย พากเพียรละ ความเกิดความตาย ผู้นั้นย่อมบรรลุพระนิพพาน
1079   หมวดธรรม   กษัตริย์ พราหมณ์ แพทย์ ศูทร จัณฑาล และ คนงานชั้นต่ำ ประพฤติธรรมในโลกนี้แล้ว ย่อมเป็นผู้เสมอกันในสวรรค์ชั้นไตรทิพย์
1080   หมวดธรรม   พึงเป็นผู้พอใจ และ ประทับใจ ในพระนิพพานที่บอกไม่ได้ ผู้มีจิตไม่ติดกาม ท่านเรียกว่า ผู้มีกระแสอยู่เบื้องบน
1081   หมวดธรรม   คนมีตัณหาเป็นเพื่อน ท่องเที่ยวอยู่ช้านาน ไม่ล่วงพ้นสงสารที่กลับกลอกไปได้
1082   หมวดธรรม   ท่านผู้มีทางไกลอันถึงแล้ว หายโศก หลุดพ้นแล้วในธรรมทั้งปวง ละกิเลศเครื่องรัดทั้งปวงแล้ว ย่อมไม่มีความเร่าร้อน
1083   หมวดธรรม   ผู้ถูกราคะย้อม ถูกกองมืด (อวิชชา) ห่อหุ้มแล้ว ย่อมไม่เห็นธรรม สำหรับฝืนใจอันละเอียดลออ ลึกซึ้ง ซึ่งเห็นได้ยาก
1084   หมวดธรรม   บุคคลควรเตือนกัน ควรสอนกัน และ ป้องกันจากคนไม่ดี เพราะเขาย่อมเป็นที่รักของคนดี แต่ไม่เป็นที่รักของคนไม่ดี
1085   หมวดธรรม   ไม่ควรเสพธรรมที่เลว ไม่ควรอยู่กับความประมาท ไม่ควรเสพมิจฉาทิฏฐิ ไม่ควรเป็นคนรกโลก
1086   หมวดธรรม   พึงนั่งใกล้ผู้เป็นพหูสูต และ ไม่พึงทำสุตะให้เสื่อม สุตะเป็นรากแห่งพรหมจรรย์ เพราะฉะนั้นควรเป็นผู้ทรงธรรม
1087   หมวดธรรม   ทุกข์เท่านั้นเกิดขึ้น ทุกข์ย่อมตั้งอยู่ และเสื่อมไป นอกจากทุกข์ไม่มีอะไรเกิด นอกจากทุกข์ไม่มีอะไรดับ
1088   หมวดธรรม   เราตถาคต ไม่เห็นความสวัสดีของสัตว์ทั้งหลาย นอกจากปัญญา ความเพียร ความระวังตัว และ การสละสิ่งทั้งปวง
1089   หมวดธรรม   พระนิพพานที่พระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงแสดงแล้ว ไม่มีโศก ปราศจากธุลี เกษม เป็นที่ดับทุกข์ เป็นสุขดีหนอ
1090   หมวดธรรม   มหาราช ธรรมเป็นทาง (ควรดำเนินตาม) ส่วนอธรรม นอกลู่นอกทาง (ไม่ควรดำเนินตาม) อธรรมนำไปนรก ธรรมให้ถึงสุคติ
1091   หมวดธรรม   เบญจขันธ์ที่กำหนดรู้แล้ว มีรากขาดตั้งอยู่ ถึงความสิ้นทุกข์แล้ว ก็ไม่มีภพต่อไปอีก
1092   หมวดธรรม   ภิกษุผู้เห็นโทษในกาม มีความประพฤติประเสริฐ ปราศจากตัณหา มีสติทุกเมื่อ พิจารณาแล้ว ดับกิเลสแล้ว ย่อมไม่มีความหวั่นไหว
1093   หมวดธรรม   กระแสเหล่าใดมีอยู่ในโลก สติเป็นเครื่องกันกระแสเหล่านั้น เรากล่าวว่าสติเป็นเครื่องกั้นกระแส กระแสเหล่านั้นอันบุคคลปิดกั้นได้ด้วยปัญญา
1094   หมวดธรรม   ผู้ละปัญจธรรมที่ทำให้เนิ่นช้าได้แล้ว ยินดีในธรรม ที่ไม่มีสิ่งทำให้เนิ่นช้า ผู้นั้นก็บรรลุพระนิพพาน อันปลอดจากโยคะ ไม่มีธรรมอื่นยิ่งกว่า
1095   หมวดธรรม   ผู้ใดฟังธรรมแม้น้อย ย่อมเห็นธรรมด้วยกาย ผู้ใดไม่ประมาทธรรม ผู้นั้นแล ชื่อว่าผู้ทรงธรรม
1096   หมวดธรรม   ผู้ใดปรารถนาโภคทรัพย์ อายุ ยศ สุข อันเป็นทิพย์, ผู้นั้นพึงงดเว้นบาปทั้งหลาย แล้วประพฤติสุจริตธรรม 3 อย่าง
1097   หมวดธรรม   บุคคลย่อมเข้าถึงความเป็นกษัตริย์ ด้วยพรหมจรรย์อย่างเลว, ถึงความเป็นเทวดา ด้วยพรหมจรรย์อย่างกลาง, ย่อมบริสุทธิ์ ด้วยพรหมจรรย์อย่างสูง
1098   หมวดธรรม   บรรดาทางทั้งหลาย ทางมีองค์ 8 ประเสริฐสุด  บรรดาสัจจะทั้งหลาย บท 4 ประเสริฐสุด, บรรดาธรรมทั้งหลาย วิราคธรรม ประเสริฐสุด, และ บรรดาสัตว์ 2 เท้าทั้งหลาย พระพุทธเจ้าผู้มีจักษุ ประเสริฐสุด
1099   หมวดธรรม   ราชรถอันงดงามย่อมคร่ำคร่า แม้ร่างกายก็เข้าถึงชรา ส่วนธรรมของสัตบุรุษย่อมไม่เข้าถึงชรา สัตบุรุษ กับสัตบุรุษเท่านั้นย่อมรู้กันได้
1100   หมวดธรรม   จงเด็ดเยื่อใยของตนเองเสีย  เหมือนเอาฝ่ามือเด็ดบัวในฤดูแล้ง  จงเพิ่มพูนทางสงบ (ให้ถึง) พระนิพพานที่พระสุคตแสดงแล้ว
1101   หมวดธรรม   พึงขจัดปัญหาที่เป็นเหตุถือมั่นทั้งปวง ทั้งเบื้องสูง เบื้องต่ำ เบื้องขวาง ท่ามกลาง, เพราะเขาถือมั่นสิ่งใด ๆ ในโลกไว้ มารย่อมติดตามเขาไป  เพราะสิ่งนั้น ๆ
1102   หมวดธรรม   สมณพราหมณ์บางเหล่ากล่าวธรรมของตนว่าบริบูรณ์, แต่กล่าวธรรมของผู้อื่นว่าเลว (บกพร่อง), เขาย่อมทะเลาะวิวาทกัน แม้ด้วยเหตุนี้ เพราะต่างก็กล่าวข้อสมมุติของตน ๆ ว่าเป็นจริง
1103   หมวดธรรม   เขากล่าวว่า ฟ้ากับดินไกลกัน  และ ฝั่งทะเลก็ไกลกัน แต่ธรรมของสัตบุรุษ กับของอสัตบุรุษไกลกันยิ่งกว่านั้น
1104   หมวดธรรม   ท่านผู้ดับไป (คือปรินิพพาน) แล้ว ไม่มีประมาณ, จะพึงกล่าวถึงท่านนั้นด้วยเหตุใด เหตุนั้นของท่านก็ไม่มี, เมื่อธรรมทั้งปวง (มีขันธ์เป็นต้น) ถูกเพิกถอนแล้ว แม้คลองแห่งถ้อยคำที่จะพูดถึง ก็เป็นอันถูกเพิกถอนเสียทั้งหมด
1105   หมวดกรรม   ทำดี ได้ดี
1106   หมวดกรรม   ทำชั่ว ได้ชั่ว
1107   หมวดกรรม   ความดี อันคนดีทำง่าย
1108   หมวดกรรม   ความดี อันคนชั่วทำยาก
1109   หมวดกรรม   ความชั่ว ย่อมเผาผลาญในภายหลัง
1110   หมวดกรรม   ควรทำตามถ้อยคำของผู้เอ็นดู
1111   หมวดกรรม   ใคร่ครวญก่อนแล้วจึงทำ ดีกว่า
1112   หมวดกรรม   คนเราจะเลวเพราะการกระทำ
1113   หมวดกรรม   ไม่พึงทำประโยชน์แก่ผู้มุ่งความพินาศ
1114   หมวดกรรม   คนเราจะดีเพราะการกระทำ
1115   หมวดกรรม   สิ่งที่ทำแล้ว ทำคืนไม่ได้
1116   หมวดกรรม   ถ้าจะทำ ก็พึงทำการนั้น (จริง ๆ)
1117   หมวดกรรม   กรรมชั่วของตน นำตนไปสู่ทุคติ
1118   หมวดกรรม   พึงทำกิจแก่ผู้ช่วยทำกิจ
1119   หมวดกรรม   กรรมที่เป็นประโยชน์และดี ทำได้ยากยิ่ง
1120   หมวดกรรม   กรรมจำแนกสัตว์ให้ดีเลวแตกต่างกัน
1121   หมวดกรรม   ทำดีได้ดี ทำชั่วได้ชั่ว
1122   หมวดกรรม   คนชั่ว ย่อมเดือนร้อนเพราะกรรมชั่วของตน
1123   หมวดกรรม   พึงประกอบธุระให้เหมาะแก่กาลเทียว
1124   หมวดกรรม   ภิกษุทั้งหลาย เรากล่าวเจตนาว่าเป็นกรรม
1125   หมวดกรรม   สุขไม่เป็นผลอันคนทำชั่วจะได้ง่ายเลย
1126   หมวดกรรม   การที่ไม่ดี และไม่เป็นประโยชน์แก่ตน ทำได้ง่าย
1127   หมวดกรรม   อย่ามาถึงกรรมอันมีโทษเลย
1128   หมวดกรรม   การงานอะไร ๆ ที่ย่อหย่อน ย่อมไม่มีผลมาก
1129   หมวดกรรม   พึงรักษาความดีของคนไว้ ดังเกลือรักษาความเค็ม
1130   หมวดกรรม   รู้ว่าการใดเป็นประโยชน์แก่ตน พึงรีบทำการนั้นเทียว
1131   หมวดกรรม   คนทำกรรมใดไว้ ย่อมเห็นกรรมนั้นในตนเอง
1132   หมวดกรรม   ทำกรรมใดแล้วร้อนใจภายหลัง กรรมที่ทำแล้วนั้นไม่ดี
1133   หมวดกรรม   บัณฑิตไม่ทำชั่ว เพราะเห็นแก่ความสุขส่วนตัว
1134   หมวดกรรม   ถ้าคนพึงทำบาป ก็ไม่ควรทำบาปนั้นบ่อย ๆ ไม่ควรทำความพอใจในบาปนั้น เพราะการสั่งสมบาปนำทุกข์มาให้
1135   หมวดกรรม   ผู้หมั่นในการงาน ไม่ประมาท เป็นผู้รอบคอบ จัดการงานเรียบร้อย, จึงควรอยู่ในราชการ
1136   หมวดกรรม   เมื่อคนโง่มีปัญญาทราม ทำกรรมชั่วอยู่ก็ไม่รู้สึก เขาเดือนร้อนเพราะกรรมของตน เหมือนถูกไฟไหม้
1137   หมวดกรรม   ประโยชน์ทั้งหลาย ย่อมล่วงเลยคนผู้ทอดทิ้งการงาน ด้วยอ้างว่าหนาวนัก ร้อนนัก เย็นเสียแล้ว
1138   หมวดกรรม   บุคคลหว่านพืชเช่นใด ย่อมได้ผลเช่นนั้น ผู้ทำกรรมดี ย่อมได้ผลดี ผู้ทำกรรมชั่ว ย่อมได้ผลชั่ว
1139   หมวดกรรม   ถ้าประสบสุขทุกข์ เพราะบุญบาปที่ทำไว้ก่อนเป็นเหตุ ชื่อว่าเปลื้องบาปเก่าที่ทำไว้ ดุจเปลื้องหนี้ฉะนั้น
1140   หมวดกรรม   ผู้ใด อันผู้อื่นทำความดี ทำประโยชน์ให้ในกาลก่อนย่อมสำนึก (คุณของเขา) ได้ ประโยชน์ที่ผู้นั้นปรารถนาย่อมเจริญ
1141   หมวดกรรม   ผู้ใด อันผู้อื่นทำความดี ทำประโยชน์ให้ในกาลก่อนแต่ไม่รู้สึก (คุณของเขา) ประโยชน์ที่ผู้นั้นปรารถนาย่อมฉิบหาย
1142   หมวดกรรม   สัตว์ทั้งหลายย่อมต้องการความสุข ผู้ใดแสวงหาสุขเพื่อตน ไม่เบียดเบียนเขาด้วยอาชญา ผู้นั้นละไปแล้ว ย่อมได้สุข
1143   หมวดกรรม   สัตว์ทั้งหลายย่อมต้องการความสุข ผู้ใดแสวงหาสุขเพื่อตน เบียดเบียนเขาด้วยอาชญา ผู้นั้นละไปแล้ว ย่อมไม่ได้สุข
1144   หมวดกรรม   ผู้ใดปรารถนาทำกิจที่ควรทำก่อนในภายหลัง ผู้นั้นย่อมเดือนร้อนในภายหลัง ดุจมานพ (ผู้ประมาทแล้วรีบ) หักไม้กุ่มฉะนั้น
1145   หมวดกรรม   อย่าถามถึงชาติกำเนิด จงถามถึงความประพฤติ
1146   หมวดกรรม   คนพาลทรามปัญญา ย่อมดำเนินชีวิตโดยมีตนเองนั้นแหละเป็นศัตรู
1147   หมวดกรรม   กรรมใด ทำไว้ ด้วยกาย ด้วยวาจา หรือ ด้วยใจ กรรมนั้นแหละเป็นสมบัติของเขา ซึ่งเขาจะพาเอาไป
1148   หมวดกรรม   การงาน 1 วิชา 1 ธรรม 1 ศีล 1 ชีวิตอันอุดม 1 คนบริสุทธิ์ด้วยสิ่งทั้ง 5 นี้ หาใช่ด้วยตระกูลหรือ ด้วยทรัพย์ไม่
1149   หมวดกรรม   ธัญญาหาร ทรัพย์สิน เงินทอง หรือสมบัติที่ครอบครอง ไม่ว่าอย่างใดที่มีอยู่ คนรับใช้ คนงาน คนอาศัยทั้งหลาย ทุกอย่างล้วนพาเอาไปไม่ได้ ต้องทิ้งไว้ทั้งหมด
1150   หมวดกิเลส   คนทั้งหลาย อันถูกอวิชชาหุ้มห่อไว้
1151   หมวดกิเลส   ความอยาก ละได้ยากในโลก
1152   หมวดกิเลส   กรรมทั้งหลายที่เที่ยง ไม่มีในมนุษย์
1153   หมวดกิเลส   ความอยาก มีอารมณ์หาที่สุดมิได้เลย
1154   หมวดกิเลส   ไฟเสมอด้วยราคะ ไม่มี
1155   หมวดกิเลส   แม่น้ำเสมอด้วยตัณหา ไม่มี
1156   หมวดกิเลส   ทุกข์อื่นยิ่งกว่ากาม ย่อมไม่มี
1157   หมวดกิเลส   ผู้บริโภคกาม ย่อมปรารถนากามยิ่งขึ้นไป
1158   หมวดกิเลส   โกรธแล้ว ย่อมมองไม่เห็นธรรม
1159   หมวดกิเลส   ความอิ่มด้วยกามทั้งหลาย ไม่มีในโลก
1160   หมวดกิเลส   ความกำหนัดเพราะดำริ เป็นกามของคน
1161   หมวดกิเลส   คนโกรธฆ่าได้ แม้แต่มารดาของตน
1162   หมวดกิเลส   คนมักโกรธย่อมมีผิวพรรณไม่งาม
1163   หมวดกิเลส   กามทั้งหลายที่ทำให้อิ่มได้ ไม่มีในโลก
1164   หมวดกิเลส   ฆ่าความโกรธได้ ย่อมนอนเป็นสุข
1165   หมวดกิเลส   ความอยาก ย่อมชักพาคนไปต่าง ๆ
1166   หมวดกิเลส   ความอิ่มในกามทั้งหลาย ย่อมไม่มี เพราะฝนคือ กหาปณะ (คือกามไม่มีที่สิ้นสุด)
1167   หมวดกิเลส   ภายหลัง เมื่อความโกรธหายแล้ว เขาย่อมเดือนร้อน เหมือนถูกไฟใหม้
1168   หมวดกิเลส   คนโกรธจะผลาญสิ่งใด แม้สิ่งนั้นทำยาก ก็เหมือนทำง่าย
1169   หมวดกิเลส   ผู้บริโภคกามเป็นอันมาก ไม่สิ้นทะเยอทะยาน เป็นผู้พร่อง อยู่เทียว ละร่างกายไปแท้ (ตายไปทั้งที่หื่นกระหายกาม)
1170   หมวดกิเลส   ความหมดจดจากกิเลสทั้งปวง เป็นทางดับทุกข์ทั้งหลาย
1171   หมวดกิเลส   คนโลภไม่รู้ทันว่าความโลภนั้น เป็นภัยที่เกิดขึ้นภายในตัวเอง
1172   หมวดกิเลส   ท่านที่ตัดความอยากเสียได้ ข้าพเจ้าขอกราบไหว้
1173   หมวดกิเลส   ความโลภเป็นอันตรายแห่งธรรมทั้งหลาย
1174   หมวดกิเลส   ตัณหายังคนให้เกิด จิตของเขาย่อมวิ่งพล่านไป สัตว์ยังท่องเที่ยวไป จึงยังมีกรรมนำหน้า
1175   หมวดกิเลส   โลภเข้าแล้ว มองไม่เห็นธรรม เมื่อความโลภเข้าครอบงำคน เวลานั้นมีแต่ความมืดตื้อ
1176   หมวดกิเลส   ผู้ไม่โกรธตอบคนโกรธ ชื่อว่าชนะสงครามที่ชนะได้ยาก
1177   หมวดกิเลส   ทุคติในโลกนี้และโลกหน้า ล้วนมีอวิชชาเป็นราก มีอิจฉาและโลภเป็นลำต้น
1178   หมวดกิเลส   ตัณหายังคนให้เกิด จิตของเขาย่อมวิ่งพล่านไป สัตว์ยังท่องเที่ยวไป จึงไม่พ้นจากทุกข์
1179   หมวดกิเลส   ภิกษุผู้ถอนภวตัณหาได้แล้ว มีจิตสงบแล้ว สิ้นความเวียนเกิดแล้ว ย่อมไม่มีภพอีก
1180   หมวดกิเลส   โลกถูกตัณหาก่อขึ้น ถูกชราล้อมไว้ ถูกมฤตยูปิดไว้ จึงตั้งอยู่ในทุกข์
1181   หมวดกิเลส   ความอยากย่อมชักลากนรชนไป ความอยากละได้ยากในโลก, สัตว์เป็นอันมาก ถูกความอยากผูกมัดไว้ ดุจนาจนกถูกบ่วงรัดไว้ฉะนั้น
1182   หมวดกิเลส   โลกถูกความอยากผูกมัดไว้ จะหลุดได้ เพราะกำจัดความอยาก, เพราะละความอยากเสียได้ จึงชื่อว่าตัดเครื่องผูกทั้งปวงได้
1183   หมวดกิเลส   ตัณหายังคนให้เกิด จิตของเขาย่อมวิ่งพล่าน สัตว์ยังท่องเที่ยวไป จึงมีทุกข์เป็นภัยใหญ่
1184   หมวดกิเลส   โลภะ โทสะ โมหะ เกิดจากตัวเอง ย่อมเบียดเบียนผู้มีใจชั่ว ดุจขุยไผ่ฆ่าต้นไผ่ฉะนั้น
1185   หมวดกิเลส   คนที่เห็นแต่โทษผู้อื่น คอยแต่เพ่งโทษนั้น อาสวะก็เพิ่มพูน เขายังไกลจากความสิ้นอาสวะ
1186   หมวดกิเลส   ไม่พึงเพลิดเพลินของเก่า ไม่พึงทำความพอใจในของใหม่ เมื่อสิ่งนั้นเสื่อมไป ก็ไม่พึงเศร้าโศก ไม่พึงอาศัยตัณหา
1187   หมวดกิเลส   หมู่สัตว์นี้ประกอบด้วยมานะ มีมานะเป็นเครื่องร้อยรัด ถูกมานะมัดไว้ ทำความแข่งดีเพราะทิฏฐิ ย่อมล่วงสงสารไปไม่ได้
1188   หมวดกิเลส   สัตว์โลกถูกมฤตยูขจัดแล้ว ถูกชราปิดล้อมไว้ ถูกลูกศรคือตัณหาเสียบแล้ว ถูกอิจฉาคุกรุ่นแล้วทุกเมื่อ
1189   หมวดกิเลส   ผู้หลงย่อมไม่รู้อรรถ ผู้หลงย่อมไม่เห็นธรรม ความหลงครอบงำคนใดเมื่อใด ความมืดมิดย่อมมีเมื่อนั้น
1190   หมวดกิเลส   โลกมีความเพลิดเพลินเป็นเครื่องผูก มีวิตกเป็นเครื่องเที่ยวไป เพราะละตัณหาเสียได้ จึงชื่อว่าตัดเครื่องผูกได้ทั้งหมด
1191   หมวดกิเลส   กามทั้งหลายเป็นของเผ็ดร้อน เหมือนงูพิษ กามทั้งหลายเป็นที่คนโง่หมกมุ่น เขาต้องแออัดทุกข์ยากอยู่ในนรกตลอดกาล
1192   หมวดกิเลส   ผู้วางเฉยมีสติทุกเมื่อ ไม่สำคัญตนว่าเสมอเขา ไม่สำคัญตนว่าดีกว่าเขา ไม่สำคัญตนว่าต่ำกว่าเขาในโลก, ผู้นั้นชื่อว่าไม่มีกิเลศเครื่องฟูขึ้น
1193   หมวดกิเลส   ผู้โลภย่อมไม่รู้อรรถ ผู้โลภย่อมไม่เห็นธรรม, ความโลภ เข้าครอบงำคนใดเมื่อใด ความมืดมิดย่อมมีเมื่อนั้น
1194   หมวดกิเลส   คนหลอกลวง เย่อหยิ่ง เพ้อเจ้อ ขี้โอ่ อวดดี และไม่ตั้งมั่น ย่อมไม่งอกงาม ในธรรมที่พระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงแสดงแล้ว
1195   หมวดกิเลส   บุคคลถูกลูกศรใดแทงแล้วย่อมแล่นไปทั่วทิศ ถอนลูกศรนั้นแล้ว ย่อมไม่แล่นและไม่จม
1196   หมวดกิเลส   เมื่อใด พราหมณ์เป็นผู้ถึงฝั่นในธรรม 2 อย่าง เมื่อนั้นกิเลศเครื่องตรึงทั้งปวงของพราหณ์ผู้รู้นั้น ย่อมถึงความตั้งอยู่ไม่ได้
1197   หมวดกิเลส   ผู้ใดไม่มีกังวลว่านี้ของเรา นี้ของผู้อื่น ผู้นั้นเมื่อไม่ถือว่าเป็นของเรา จึงไม่เศร้าโศกว่าของเราไม่มี ดังนี้
1198   หมวดกิเลส   ภิกษุรู้โทษอย่างนี้ว่า ตัณหาเป็นแดนเกิดแห่งทุกข์แล้ว พึงเป็นผู้ปราศจากตัณหา ไม่ถือมั่น และมีสติอยู่ทุกอิริยาบถเถิด
1199   หมวดกิเลส   กามทั้งหลายไม่เที่ยง ไม่ยั้งยืน มีทุกข์มาก มีพิษมาก ดังก้อนเหล็กที่ร้อนจัด เป็นต้นเค้าแห่งความคับแค้น มีทุกข์เป็นผล
1200   หมวดกิเลส   ผู้ใดข้ามพ้นกามในโลก และเครื่องข้องที่ข้ามได้ยากในโลก, ผู้นั้นตัดกระแสตัณหาได้แล้ว ไม่มีเครื่องผูก, ชื่อว่าไม่เศร้าโศก ไม่ยินดี
1201   หมวดกิเลส   คนที่นึกถึงพระนิพพาน พึงครอบงำ ความหลับ ความเกียจคร้าน ความท้อแท้, ไม่พึงอยู่ด้วยความประมาท ไม่พึงตั้งอยู่ในความทะนงตัว
1202   หมวดกิเลส   เมื่อผู้อื่นทำความดีให้ ทำประโยชน์ให้ก่อน แต่เราไม่สำนึกบุญคุณ เมื่อมีกิจเกิดขึ้นภายหลัง จะหาผู้ช่วยทำไม่ได้
1203   หมวดกิเลส   พราหมณ์ .. พระอริยเจ้าย่อมสรรเสริญผู้ฆ่าความโกรธ ซึ่งมีโคนเป็นพิษ ปลายหวาน, เพราะคนตัดความโกรธนั้นได้แล้ว ย่อมไม่เศร้าโศก
1204   หมวดกิเลส   ท่านทั้งหลายจงตัดป่า (กิเลศ) อย่าตัดต้นไม้ ภัยย่อมเกิดจากป่า ภิกษุทั้งหลาย  พวกท่านจงตัดป่าและสิ่งที่ตั้งอยู่ในป่าแล้ว เป็นผู้ไม่มีป่า เถิด
1205   หมวดกิเลส   ผู้มีปัญญาทราม ย่อมฆ่าตนเองเหมือนฆ่าผู้อื่น เพราะอยากได้โภคทรัพย์
1206   หมวดกิเลส   โลกถูกอวิชชาปิดบังแล้ว ไม่ปรากฏ เพราะความตระหนี่ (และความประมาท) เรากล่าวความอยากว่าเป็นเครื่องฉาบทาโลก เป็นทุกข์ภัยใหญ่ของโลกนั้น
1207   หมวดกิเลส   สัตว์ทั้งปวง หวาดต่ออาญา ล้วนกลัวต่อความตาย ควรทำตนให้เป็นอุปมาล้าไม่ฆ่าเขาเอง ไม่พึงให้ผู้อื่นฆ่า
1208   หมวดกิเลส   ผู้ไม่คำนึงถึงสิ่งที่ยังไม่มาถึง  ย่อมไม่เศร้าโศกถึงสิ่งที่ล่วงไปแล้ว, ผู้เห็นความสงัดในผัสสะทั้งหลาย ย่อมไม่ถูกชักนำไปในทิฏฐิทั้งหลาย
1209   หมวดกิเลส   ผู้ใดไม่รู้ ย่อมก่ออุปธิ ผู้นั้นเป็นคนเขลา เข้าถึงทุกข์บ่อย ๆ เพราะฉะนั้น  ผู้รู้เห็นแดนเกิดแห่งทุกข์ จึงไม่ควรก่ออุปธิ
1210   หมวดกิเลส   กามทั้งหลาย ตระการหวานชื่นใจ ย่อมย่ำยีจิตโดยรูปร่างต่าง ๆ กัน บุคคลพึงเห็นโทษในกามคุณแล้วเที่ยวไปผู้เดียวเหมือนนอแรด
1211   หมวดกิเลส   บุคคลพึงละความโกรธ พึงเลิกถือตัว พึงก้าวล่วงสังโยชน์ทั้งปวง, เพราะทุกข์ทั้งหลาย ย่อมไม่ติดตาม ผู้ไม่ข้องอยู่ในนามรูป ไม่มีกังวลนั้น
1212   หมวดกิเลส   บุคคลพึงละความโกรธ พึงเลิกถือตัว พึงก้าวล่วงสังโยชน์ทั้งปวง, เพราะเครื่องข้องทั้งหลาย ย่อมไม่ติดตาม ผู้ไม่ข้องในนามรูป ไม่มีกังวลนั้น
1213   หมวดกิเลส   ผู้มีความเพียรไม่พึงนอนมาก พึงเสพธรรมเครื่องตื่น พึงละความเกียจคร้าน มายา ความร่าเริง การเล่น และ เมถุนพร้อมทั้งเครื่องประดับเสีย
1214   หมวดบาป-เวร   บาปธรรมเป็นมลทินแท้ ทั้งในโลกนี้ ทั้งในโลกอื่น
1215   หมวดบาป-เวร   คนมักทำบาปเพราะความหลง
1216   หมวดบาป-เวร   บาปไม่มี แก่ผู้ไม่ทำ
1217   หมวดบาป-เวร   คนมีสันดานชั่ว ย่อมลำบากเพราะกรรมของตน
1218   หมวดบาป-เวร   พึงละเว้นบาปทั้งหลาย
1219   หมวดบาป-เวร   การไม่ทำบาป นำสุขมาให้
1220   หมวดบาป-เวร   ความสั่งสมบาป นำทุกข์มาให้
1221   หมวดบาป-เวร   คนพูดเท็จ จะไม่พึงทำบาป ย่อมไม่มี
1222   หมวดบาป-เวร   คนสะอาด ไม่ยินดีในความชั่ว
1223   หมวดบาป-เวร   ไม่ควรทำบาป เพราะเห็นแก่กิน
1224   หมวดบาป-เวร   สาธุชนย่อมละบาปกรรมด้วยตปะ (ตบะ)
1225   หมวดบาป-เวร   เมื่อเรากล่าวธรรมอยู่ บาปย่อมไม่แปดเปื้อน
1226   หมวดบาป-เวร   แม้หม้อน้ำยังเต็มด้วยหยาดน้ำฉันใด, คนเขลาสั่งสมบาปแม้ทีละน้อย ๆ ก็เต็มด้วบบาปฉันนั้น
1227   หมวดบาป-เวร   ผู้ใดระงับบาปน้อยใหญ่ได้โดยประการทั้งปวง ท่านเรียกผู้นั้นว่าสมณะ เพราะเป็นผู้ระงับบาปทั้งหลายได้
1228   หมวดบาป-เวร   คนพูดเท็จ ล่วงสัตยธรรมเสียอย่างหนึ่ง ไม่คำนึงถึงโลกหน้า จะไม่พึงทำบาปเป็นอันไม่มี
1229   หมวดบาป-เวร   ถ้าฝ่ามือไม่มีแผล ก็พึงนำยาพิษไปด้วยฝ่ามือได้ ยาพิษซึมเข้าฝ่ามือไม่มีแผลไม่ได้ฉันใด, บาปย่อมไม่มีแก่ผู้ไม่ทำฉันนั้น
1230   หมวดบาป-เวร   ควรงดเว้นบาปเสีย เหมือนพ่อค้ามีพวกน้อย มีทรัพย์มาก เว้นหนทางที่มีภัย และ เหมือนผู้รักชีวิตเว้นยาพิษเสียฉะนั้น
1231   หมวดบาป-เวร   บาปกรรม ที่ทำแล้วย่อมไม่มีเปลี่ยนแปลง เหมือนนมสดที่รีดในวันนั้น, บาปย่อมตามเผาคนเขลา เหมือนไฟที่เถ้ากลบไว้
1232   หมวดบาป-เวร   เวรย่อมระงับด้วยการไม่จองเวร
1233   หมวดบาป-เวร   เวรของผู้จองเวร ย่อมไม่ระงับ
1234   หมวดบาป-เวร   ในกาลไหน ๆ เวรในโลกนี้ย่อมระงับด้วยเวรไม่ได้เลย
1235   หมวดบาป-เวร   ผู้ทำบาป ย่อมเศร้าโศกในโลกนี้ ละไปแล้วก็เศร้าโศก ชื่อว่าเศร้าโศกในโลกทั้งสอง, เขาเห็นกรรมอันเศร้าหมองของตน จึงเศร้าโศกและเดือนร้อน

[นภดล]

1236   หมวดทุกข์-พ้นทุกข์   การพลัดพรากจากสิ่งที่รัก ก่อให้เกิดทุกข์
1237   หมวดทุกข์-พ้นทุกข์   การพบเห็นสิ่งที่ไม่รัก ทำให้เกิดทุกข์
1238   หมวดทุกข์-พ้นทุกข์   สังขาร เป็นทุกข์อย่างยิ่ง
1239   หมวดทุกข์-พ้นทุกข์   ความจน เป็นทุกข์ในโลก
1240   หมวดทุกข์-พ้นทุกข์   ทุกเสมอด้วยขันธ์ ไม่มี
1241   หมวดทุกข์-พ้นทุกข์   เหย้าเรือนที่ปกครองไม่ดี นำทุกข์มาให้
1242   หมวดทุกข์-พ้นทุกข์   คนไม่มีที่พึ่ง.. อยู่เป็นทุกข์
1243   หมวดทุกข์-พ้นทุกข์   ผู้แพ้.. ย่อมอยู่เป็นทุกข์
1244   หมวดทุกข์-พ้นทุกข์   การกู้หนี้ เป็นทุกข์ในโลก
1245   หมวดทุกข์-พ้นทุกข์   ทุกข์.. ย่อมไม่ตกถึงผู้หมดกังวล
1246   หมวดทุกข์-พ้นทุกข์   นิพพาน เป็นสุขอย่างยิ่ง
1247   หมวดทุกข์-พ้นทุกข์   ผู้ดื่มธรรม ย่อมอยู่เป็นสุข
1248   หมวดทุกข์-พ้นทุกข์   การสะสมบุญ นำสุขมาให้
1249   หมวดทุกข์-พ้นทุกข์   เมื่อหมดกังวล ทุกข์ก็ไม่มี
1250   หมวดทุกข์-พ้นทุกข์   ผู้ประพฤติธรรม ย่อมอยู่เป็นสุข
1251   หมวดทุกข์-พ้นทุกข์   ปฏิบัติชอบต่อมารดา เป็นความสุขในโลก
1252   หมวดทุกข์-พ้นทุกข์   ปฏิบัติชอบต่อบิดา เป็นสุขเช่นกัน
1253   หมวดทุกข์-พ้นทุกข์   การแสดงธรรม ทำให้เกิดสุข
1254   หมวดทุกข์-พ้นทุกข์   ผู้ไม่มีอะไรให้กัลวล สุขจริงหนอ
1255   หมวดทุกข์-พ้นทุกข์   ครองเรื่อนไม่ดี ก็เป็นทุกข์
1256   หมวดทุกข์-พ้นทุกข์   ปฏิบัติชอบต่อสมณะ ย่อมเป็นสุข
1257   หมวดทุกข์-พ้นทุกข์   ท่านผู้ไกลกิเลส ช่างสุขจริงหนอ
1258   หมวดทุกข์-พ้นทุกข์   ศีลก่อให้เกิดสุขตราบเท่าชรา
1259   หมวดทุกข์-พ้นทุกข์   ทุกข์ เท่านั้นเกิด
1260   หมวดทุกข์-พ้นทุกข์   ศรัทธาที่มั่นคง ทำให้เกิดสุข
1261   หมวดทุกข์-พ้นทุกข์   โลกตั้งอยู่บนฐานแห่งความทุกข์
1262   หมวดทุกข์-พ้นทุกข์   คนมีตัณหาเป็นทุกข์บ่อยและนาน
1263   หมวดทุกข์-พ้นทุกข์   ละทุกข์ทั้งปวงได้ เป็นความสุข
1264   หมวดทุกข์-พ้นทุกข์   เป็นคน พึงทำทุกข์ให้หมดไปได้
1265   หมวดทุกข์-พ้นทุกข์   สังขารทั้งหลายเป็นทุกข์อย่างยิ่ง
1266   หมวดทุกข์-พ้นทุกข์   การได้ปัญญา ทำให้เกิดสุข
1267   หมวดทุกข์-พ้นทุกข์   การสะสมบาป เป็นทุกข์
1268   หมวดทุกข์-พ้นทุกข์   การอยู่ร่วมกับคนไม่เสมอกันก็เป็นทุกข์
1269   หมวดทุกข์-พ้นทุกข์   ไม่พบคนที่รักก็เป็นทุกข์
1270   หมวดทุกข์-พ้นทุกข์   พอใจเท่าที่มี เป็นความสุข
1271   หมวดทุกข์-พ้นทุกข์   ผู้ฉลาด พึงละทุกข์ในโลกนี้ให้ได้
1272   หมวดทุกข์-พ้นทุกข์   การไม่เบียดเบียนกัน เป็นทุกข์ในโลก
1273   หมวดทุกข์-พ้นทุกข์   คนโง่ ย่อมได้รักทุกข์บ่อย ๆ
1274   หมวดทุกข์-พ้นทุกข์   กามมีความคับแค้นเป็นราก มีทุกข์เป็นผล
1275   หมวดทุกข์-พ้นทุกข์   ธรรมที่ประพฤติดีแล้วนำสุขมาให้
1276   หมวดทุกข์-พ้นทุกข์   สุขอื่นนอกจากความสงบไม่มี
1277   หมวดทุกข์-พ้นทุกข์   บุญให้ความสุขเมื่อถึงคราวตาย
1278   หมวดทุกข์-พ้นทุกข์   การไม่พบคนชั่วเลย มีความสุขทุกเมื่อ
1279   หมวดทุกข์-พ้นทุกข์   ทุกข์ เสมอด้วยขันธ์ไม่มี
1280   หมวดทุกข์-พ้นทุกข์   ผู้แพ้ ย่อมนอนเป็นทุกข์
1281   หมวดทุกข์-พ้นทุกข์   พบคนไม่รัก ก็เป็นทุกข์
1282   หมวดทุกข์-พ้นทุกข์   การไม่ทำชั่ว ทำให้เกิดสุข
1283   หมวดทุกข์-พ้นทุกข์   ความทุกข์ เกิดขึ้นบ่อย ๆ
1284   หมวดทุกข์-พ้นทุกข์   การเกิดบ่อย ๆ เป็นทุกข์
1285   หมวดทุกข์-พ้นทุกข์   ความจนเป็นทุกข์ในโลก
1286   หมวดทุกข์-พ้นทุกข์   กามทั้งหลายมีสุขน้อย ทุกข์มาก
1287   หมวดทุกข์-พ้นทุกข์   การอุบัติขึ้นของพระพุทธเจ้า ทำให้เกิดสุข
1288   หมวดทุกข์-พ้นทุกข์   ทุกข์เท่านั้นตั้งอยู่ ทุกข์เท่านั้นดับไป
1289   หมวดทุกข์-พ้นทุกข์   อยากได้สุข เมื่อปฏิบัติถูกทาง ก็ย่อมได้สุข
1290   หมวดทุกข์-พ้นทุกข์   นอกจากทุกข์ ไม่มีอะไรดับ
1291   หมวดทุกข์-พ้นทุกข์   นอกจากทุกข์ ไม่มีอะไรเกิด
1292   หมวดทุกข์-พ้นทุกข์   ทุกข์เป็นภัยใหญ่หลวงของโลก
1293   หมวดชีวิต-ความตาย   ชีวิตนี้วิปริตผันแปร ไม่แน่นอน
1294   หมวดชีวิต-ความตาย   วัย หมดไปตามลำดับแห่งวัย
1295   หมวดชีวิต-ความตาย   หนุ่มก็ตาย แก่ก็ตาย
1296   หมวดชีวิต-ความตาย   ชีวิต ไม่ถึงร้อยปีก็จะตาย
1297   หมวดชีวิต-ความตาย   ถ้าอยู่เลยร้อยปี ก็ต้องตายเพราะความแก่เป็นแน่แท้
1298   หมวดชีวิต-ความตาย   คนโง่ก็ตาย คนฉลาดก็ตาย
1299   หมวดชีวิต-ความตาย   สรรพสัตว์ทั้งหลายล้วนก้าวเดินไปสู่ความตาย
1300   หมวดชีวิต-ความตาย   คนถึงคราวตาย หมู่ญาติก็ช่วยไม่ได้
1301   หมวดชีวิต-ความตาย   ชีวิตนี้น้อยนัก ชีวิตนี้สั้นนัก
1302   หมวดชีวิต-ความตาย   วันและคืนย่อมผ่านไป
1303   หมวดชีวิต-ความตาย   เมื่อมีชีวิต วัยแห่งชีวิตก็ร่นเข้ามา
1304   หมวดชีวิต-ความตาย   เกิด ก็เป็นทุกข์
1305   หมวดชีวิต-ความตาย   จะตาย ก็ตายไปคนเดียว
1306   หมวดชีวิต-ความตาย   กาลเวลาล่วงไป ราตรีก็ผ่านไป
1307   หมวดชีวิต-ความตาย   ตาย ก็เป็นทุกข์
1308   หมวดชีวิต-ความตาย   แก่ ก็เป็นทุกข์
1309   หมวดชีวิต-ความตาย   สัตว์โลกถูกมฤตยูห้ำหั่น
1310   หมวดชีวิต-ความตาย   จะวิ่งหนีก็ไม่ทัน (ความตายไม่มีใครหนีได้)
1311   หมวดชีวิต-ความตาย   สัตว์โลก ถูกชราปิดล้อม
1312   หมวดชีวิต-ความตาย   เจ็บ ก็เป็นทุกข์
1313   หมวดชีวิต-ความตาย   จะเกิด ก็เกิดมาคนเดียว
1314   หมวดชีวิต-ความตาย   ชีวิตนี้คับแค้น และสั้นนิดเดียว
1315   หมวดชีวิต-ความตาย   ชีวิตสิ้นสุดลงที่ความตาย
1316   หมวดชีวิต-ความตาย   เมื่อยังมีชีวิตอยู่ ควรเกื้อกูลกัน
1317   หมวดชีวิต-ความตาย   เมื่อสัตว์จะตาย ไม่มีผู้ป้องกัน
1318   หมวดชีวิต-ความตาย   เมื่อคนจะตาย ยังแถมประกอบด้วยทุกข์อีก
1319   หมวดชีวิต-ความตาย   คนที่ร้องให้ถึงคนตาย เขาก็จะต้องตายด้วย
1320   หมวดชีวิต-ความตาย   ปราชญ์กล่าวว่าชีวิตนี้น้อยนัก
1321   หมวดชีวิต-ความตาย   เห็นอยู่เมื่อเช้า สายก็ตาย
1322   หมวดชีวิต-ความตาย   ที่ตายแล้วก็แล้วไป ไม่ควรเศร้าโศกถึง
1323   หมวดชีวิต-ความตาย   ปราชญ์ทั้งหลาย บอกแล้วว่าชีวิตนี้น้อยนัก
1324   หมวดชีวิต-ความตาย   โลกถูกความตายครอบเอาไว้
1325   หมวดชีวิต-ความตาย   เมื่อความตายมาถึงตัว ก็ไม่มีใครป้องกันได้
1326   หมวดชีวิต-ความตาย   เมื่อคนตายแล้วสมบัติสักนิดก็ไม่ติดไป
1327   หมวดชีวิต-ความตาย   ทุกชีวิตที่เกิดมาแล้วจะต้องแตกสลายในที่สุด
1328   หมวดชีวิต-ความตาย   ทุกชีวิตจะต้องทอดทิ้งร่ายกายไว้ในโลก
1329   หมวดชีวิต-ความตาย   ไม่มีใครผัดเพี้ยนกับความตาย ซึ่งมีอำนาจมากได้
1330   หมวดชีวิต-ความตาย   สถานที่ที่ได้ชื่อว่าไม่มีคนตาย ไม่มีในโลก
1331   หมวดชีวิต-ความตาย   ทุกคนควรทำหน้าที่ของตนและไม่ควรประมาท
1332   หมวดชีวิต-ความตาย   ทั้งหนุ่มและแก่ ล้วนร่างกายแตกดับไปทุกคน
1333   หมวดชีวิต-ความตาย   สัตว์โลกถูกมฤตยูห้ำหั่น ถูกชราปิดล้อม
1334   หมวดชีวิต-ความตาย   เมื่อสัตว์ถูกชรานำเข้าไปแล้ว ไม่มีผู้ป้องกัน
1335   หมวดชีวิต-ความตาย   ความผัดเพี้ยนกับมฤตยูอันมีกองทัพใหญ่นั้น ไม่ได้เลย
1336   หมวดชีวิต-ความตาย   กี่วันผ่านไป ชีวิตก็ยิ่งใกล้ความตาย
1337   หมวดชีวิต-ความตาย   คนทุกคนต้องตาย
1338   หมวดชีวิต-ความตาย   วัยสิ้นไปตามคืนและวัน
1339   หมวดชีวิต-ความตาย   การตายโดยชอบธรรม ดีกว่าการมีชีวิตอยู่โดยไม่ชอบธรรม
1340   หมวดชีวิต-ความตาย   อายุของคนย่อมหมดสิ้นไป
1341   หมวดชีวิต-ความตาย   ความตายย่อมมีแก่ผู้เกิด
1342   หมวดชีวิต-ความตาย   วันคืนเคลื่อนคล้อย อายุก็เหลือน้อยเข้าทุกที
1343   หมวดชีวิต-ความตาย   สัตว์ทั้งปวงย่อมถูกชราและมรณะพัดพาไป
1344   หมวดชีวิต-ความตาย   สายเห็นกันอยู่ รุ่งเช้าอีกวันก็ตาย
1345   หมวดชีวิต-ความตาย   มีชีวิตอยู่อย่างไม่ถูกต้อง หาประเสริฐไม่
1346   หมวดชีวิต-ความตาย   เงิน ก็ซื้ออายุให้ยืนยาวไม่ได้
1347   หมวดชีวิต-ความตาย   สัตว์ทั้งปวง จัดทอดทิ้งร่างไว้ในโลก
1348   หมวดชีวิต-ความตาย   ตั้งอยู่ในธรรมแล้ว ไม่ต้องกลัวปรโลก
1349   หมวดชีวิต-ความตาย   วัยย่อมเสื่อมลงเรื่อยไป ทุกหลักตา ทุกลืมตา
1350   หมวดชีวิต-ความตาย   เมื่อตาย ทรัพย์สักนิดเดียวจะติดตัวไปก็ไม่มี
1351   หมวดชีวิต-ความตาย   ตายเพื่อความถูกต้องประเสริฐกว่า
1352   หมวดชีวิต-ความตาย   ถึงคราวตาย บุตรทั้งหลายก็ช่วยไม่ได้
1353   หมวดชีวิต-ความตาย   ถึงคราวตาย บิดา ญาติพี่น้องก็ช่วยไม่ได้
1354   หมวดชีวิต-ความตาย   รวยก็ตาย จนก็ตาย
1355   หมวดชีวิต-ความตาย   ทรัพย์สมบัติ ก็ซื้อความแก่ไม่ได้
1356   หมวดชีวิต-ความตาย   สักวันหนึ่ง ก็จะพรากจากกันไป
1357   หมวดชีวิต-ความตาย   วันคืน ไม่ผ่านไปเปล่า
1358   หมวดชีวิต-ความตาย   มฤตยู พยาธิ ชรา ทั้งสามนี้ดุจไฟลามลุกไหม้
1359   หมวดชีวิต-ความตาย   ผู้ที่ตั้งอยู่ในธรรม ใครเล่าจะกลัวความตาย
1360   หมวดชีวิต-ความตาย   ผู้ที่เกิดมาแล้วจะไม่ตายไม่มี
1361   หมวดชีวิต-ความตาย   วันคืนผ่านพ้นไป ชีวิตย่อมจะเหลือน้อยลง
1362   หมวดชีวิต-ความตาย   อายุย่อมหมดไปทุกขณะที่หลับตาและลืมตา
1363   หมวดชีวิต-ความตาย   คนจะมีชีวิตอยู่ได้ก็เพียงร้อยปี หรือจะเกินก็เพียงเล็กน้อย
1364   หมวดชีวิต-ความตาย   แม้ชีวิตอยู่ร้อยปี ก็ไม่พ้นความตายไปได้ มวลมนุษย์ล้วนมีความตายรออยู่ข้างหน้า
1365   หมวดชีวิต-ความตาย   ชีวิตของเราเป็นของน้อย ชราและพยาธิก็คอยย่ำยี
1366   หมวดชีวิต-ความตาย   กาลเวลาย่อมกลืนกินสรรพสัตว์ทั้งหลาย พร้อมกันไปกับตัวมันเอง
1367   หมวดชีวิต-ความตาย   คนใดร้องให้บ่นเพ้อถึงคนที่ตายไปแล้ว แม้คนที่ร้อนนั้นก็ต้องตายเหมือนกัน
1368   หมวดชีวิต-ความตาย   เมื่อมาเกิด ก็ไม่มีใครอ้อนวอนมาเกิด เมื่อตายจากโลกนี้ ก็ไม่มีใครอนุญาตให้ไป
1369   หมวดชีวิต-ความตาย   วันคืนล่วงไป ชีวิตของคนก็พร่องลงไป จากประโยชน์ที่จะทำ
1370   หมวดชีวิต-ความตาย   ชีวิตของสัตว์เหมือนภาชนะดิน ซึ่งล้วนมีความสลายเป็นที่สุด
1371   หมวดชีวิต-ความตาย   ทั้งคนมี ทั้งคนจน ล้วนมีความตายเป็นเบื้องหน้า
1372   หมวดชีวิต-ความตาย   รูปกายของสัตว์ย่อมร่วงโรยไป แต่ชื่อและโครตไม่เสื่อมสลาย
1373   หมวดชีวิต-ความตาย   อายุสังขาร ใช่จะประมาทไปตามสัตว์ผู้ยืน นั่ง นอน หรือ เดินอยู่ก็หาไม่
1374   หมวดชีวิต-ความตาย   สิ่งมีชีวิตทั้งปวง ย่อมกลัวโทษและกลัวความตาย จงทำตนเป็นอุปมา แล้วไม่พึงฆ่าหรือใช้ให้ผู้อื่นฆ่า
1375   หมวดชีวิต-ความตาย   เพราะฉะนั้น ในชีวิตที่เหลืออยู่นี้ ทุกคนควรกระทำกิจหน้าที่ และไม่พึงประมาท
1376   หมวดชีวิต-ความตาย   ร่างกายนี้ ไม่นานนัก เมื่อวิญญาณจากไปแล้ว หมู่ญาติก็เกลียดกลัว เอาไปทิ้งในป่าช้าเหมือนท่อนไม้
1377   หมวดชีวิต-ความตาย   เมื่อภิกษุมีใจอันอบรมแล้วด้วยมรณะสัญญาอยู่โดยมาก จิตย่อมหวนกลับ งอกลับ ถอยกลับจากการรักชีวิต
1378   หมวดชีวิต-ความตาย   กาลเวลาล่วงไป วันคืนผ่านพ้นไป วัยก็หมดไปที่ละตอน ๆ ตามลำดับ
1379   หมวดชีวิต-ความตาย   อายุของคนนี้น้อยนัก จะต้องจากโลกนี้ไป จึงควรทำกุศล และประพฤติพรหมจรรย์
1380   หมวดชีวิต-ความตาย   น้ำเต็มฝั่ง ไม่ไหลทวนขึ้นที่สูง ฉันใด อายุของคน ก็ย่อมไม่เวียนไปสู่วัยเด็กอีก ฉันนั้น
1381   หมวดชีวิต-ความตาย   ชีวิตนี้เป็นสิ่งคับข้อง เป็นสิ่งเล็กน้อย ประกอบด้วยทุกข์ ใครเล่ายังจะอาศัยชีวิตนี้ ไปสร้างเวรกับผู้อื่น
1382   หมวดชีวิต-ความตาย   ชีวิตนี้น้อยนัก ไม่ถึงร้อยปีก็ตายกันแล้ว ถ้าจะอยู่เกินไป ก็ต้องตายเพราะความแก่
1383   หมวดชีวิต-ความตาย   วันคืนย่อมล่วงไป ชีวิตย่อมหมดเข้าไป อายุของสัตว์ ย่อมสิ่นไป เหมือนน้ำแห่งแม่น้ำน้อย ๆ ฉะนั้น
1384   หมวดชีวิต-ความตาย   ชนเหล่าใดกำหนดรู้รูปธาตุ ไม่ตั้งอยู่ในอรูปธาตุ ย่อมหลุดพ้นไปได้ในในโรธธาตุ, ชนเหล่านั้น ชื่อว่าเป็นผู้ละมัจจุได้
1385   หมวดชีวิต-ความตาย   อายุของมนุษย์มีน้อย คนดีพึงดูถูกอายุนั้นเสีย พึงประพฤติดุจคนมีศรีษะถูกไฟใหม้ มฤตยู (ความตาย) จะไม่มาถึง ย่อมไม่มี
1386   หมวดชีวิต-ความตาย   ทั้งเด็ก ทั้งผู้ใหญ่ ทั้งเขลา ทั้งฉลาด ล้วนไปสู่อำนาจแห่งความตาย ล้วนมีความตายเป็นเบื้องหน้า
1387   หมวดชีวิต-ความตาย   ความตายย่อมครอบงำคนเก็บดอกไม้ (กามคุณ) ที่มีใจข้องในอารมณ์ต่าง ๆ ไม่อิ่มในกาม ไว้ในอำนาจ
1388   หมวดชีวิต-ความตาย   ภัยของสัตว์ผู้เกิดมาแล้ว ย่อมมี เพราะต้องตายแน่นอน เหมือนภัยของผลไม่สุก ย่อมมี เพราะต้องหล่นในเวลาเช้าฉะนั้น
1389   หมวดชีวิต-ความตาย   ภาชนะดินที่ช่างหม้อทำแล้ว ล้วนมีความแตกเป็นที่สุด ฉันใด, ชีวิตของสัตว์ทั้งหลาย ก็ฉันนั้น
1390   หมวดชีวิต-ความตาย   ผู้เลี้ยงโคย่อมต้อนฝูงโคไปสู่ที่หากินด้วยพลอง ฉันใด, ความแก่และความตาย ย่อมต้อนอายุของสัตว์มีชีวิตไปเช่นกัน ฉันนั้น
1391   หมวดชีวิต-ความตาย   การร้องให้ ความโศกเศร้า หรื การคร่ำครวญร่ำไรใด ๆ ย่อมไม่เกิดประโยชน์แก่ผู้ล่วงลับไปแล้ว ผู้ที่ตายแล้วก็คงอยู่อย่างเดิมนั้นเอง
1392   หมวดชีวิต-ความตาย   เมื่อถูกพญามัจจุราชครอบงำ ไม่ว่าบุตร ไม่ว่าบิดา ไม่ว่าญาติพวกพ้อง มีไว้ก็ช่วยต้านทานไม่ได้ จะหาที่ปกป้องในหมู่ญาติ เป็นอันไม่มี
1393   หมวดชีวิต-ความตาย   ข้าพเจ้าไม่มีความชั่ว ซึ่งทไว้ ณ ที่ไหน ๆ เลย ฉะนั้นข้าพเจ้าจึงไม่หวั่นเกรงความตายที่จะมาถึง
1394   หมวดชีวิต-ความตาย   การร้องให้หรือโศกเศร้า จะช่วยให้จิตใจสงบ สบาย ก็หาไม่ ทุกข์ยิ่งเกิดเพิ่มพูนทับทวี ทั้งร่ายกายก็พลอยทรุดโทรม
1395   หมวดชีวิต-ความตาย   คนที่รักใคร่ ตายจากไปแล้ว ย่อมไม่ได้พบเห็นอีกเหมือนคนตื่นขึ้นไม่ได้เห็นสิ่งที่ได้พบในฝัน
1396   หมวดชีวิต-ความตาย   จะตายก็ไปคนเดียว จะเกิดก็มาคนเดียว ความสัมพันธ์ของสัตว์ทั้งหลาย ก็เพียงแค่ได้มาพบปะเกี่ยวข้องกันเท่านั้นเอง
1397   หมวดชีวิต-ความตาย   คนที่สละความเศร้าโศกไม่ได้ มัวทอดถอนถึงคนที่จากไปแล้ว ตกอยู่ในอำนาจของความโศก ย่อมประสบความทุกข์หนักยิ่งขึ้น
1398   หมวดชีวิต-ความตาย   ตอนเช้ายังเห็นกันอยู่มากคน พอตกเห็นบางคนก็ไม่เห็น เมื่อเย็น ยังเห็นกันอยู่มากคน ตกถึงเช้า บางคนก็ไม่เห็น
1399   หมวดชีวิต-ความตาย   ถ้าบุคคลจะเศร้าโศกถึงสิ่งที่ไม่มีอยู่แก่ตน (เช่นผู้ที่ตายไปแล้ว เป็นต้น) ไซร้ ก็ควรจะเศร้าโศกถึงตนเอง ซึ่งตกอยู่ในอำนาจของพญามัจจุราชตลอดเวลา
1400   หมวดชีวิต-ความตาย   แม่น้ำเต็มฝั่ง ไม่ไหลทวนขึ้นที่สูง ฉันใด อายุของมนุษย์ทั้งหลาย ย่อมไม่เวียนกลับมาสู่วัยเด็กอีก ฉันนั้น
1401   หมวดชีวิต-ความตาย   ทั้งเด็ก ทั้งผู้ใหญ่ ทั้งคนพาล ทั้งบัณฑิต ทั้งคนมี ทั้งคนจน ล้วนเดินหน้าไปหาความตายทั้งหมด
1402   หมวดชีวิต-ความตาย   ผลไม้สุกแล้ว ก็หวั่นแต่ละต้องร่วงหลุ่นไปตลอดเวลา ฉันใด สัตว์ทั้งหลายเกิดมาแล้ว ก็หวั่นแต่จะตายอยู่ตลอดเวลา ฉันนั้น
1403   หมวดชีวิต-ความตาย   อายุของคนน้อยนัก คนดีไม่ควรลืมอายุ ควรระลึกถึงอายุดุจคนถูกไฟไหม้ศรีษะ เพราะการที่ความตายจะไม่มาถึงนั้น ไม่มีเลย
1404   หมวดชีวิต-ความตาย   ถ้าจะเศร้าโศกถึงคนที่ตายไปแล้ว ก็ควรจะเศร้าโศกถึงตนเองด้วย ที่ตกอยู่ในอำนาจของความตายตลอดเวลา
1405   หมวดชีวิต-ความตาย   ห้วงน้ำที่เต็มฝั่ง พึงพัดต้นไม้ซึ่งเกิดที่ตลิ่งไปฉันใด, สัตว์มีชีวิตทั้งปวง ย่อมถูกความแก่และความตายพัดไปฉันนั้น
1406   หมวดชีวิต-ความตาย   เพราะฉะนั้น สาธุชน สดับคำสอน ของท่านผู้ไกลกิเลสแล้ว พึงกำจัดความร่ำไรรำพันเสีย เห็นคนล่วงลับจากไป ก็ทำใจให้ได้ว่า ผู้ที่ล่วงลับไปแล้ว เราจะขอให้เป็นอยู่อีกย่อมไม่ได้
1407   หมวดชีวิต-ความตาย   ดูซิ.. ถึงคนอื่น ๆ ที่กำลังเตรียมตัว เดินทางไปตามยถากรรม ที่นี่สัตว์ทั้งหลายเผชิญกับอำนาจ ของพญามัจจุราชเข้าแล้ว กำลังดิ้นรนกันอยู่ทั้งนั้น
1408   หมวดชีวิต-ความตาย   เมื่อวัยเสื่อมสิ้นไปอย่างนี้ ความพลัดพรากจากกัน ก็ต้องมีโดยไม่ต้องสงสัย หมู่สัตว์ที่ยังเหลืออยู่ ควรเมตตา เอื้อเอ็นดูกัน ไม่ควรจะมัวเศร้าโศกถึงผู้ที่ตายไปแล้
1409   หมวดชีวิต-ความตาย   วันคืนล่วงไปเท่าไรชีวิตก็พร่องลงไปเท่านั้น เวลาแห่งความตายรุกไล่เข้าไปทุกอิริยาบท ฉะนั้นจึงไม่ควรประมาทเวลา
1410   หมวดชีวิต-ความตาย   จะอยู่ในอากาศ อยู่กลางมหาสมุทร เข้าไปสู่หลืบเขา ก็ไม่พ้นจากมฤตยูได้ ประเทศคือดินแดนที่มฤตยูจะไม่รุกรานผู้อยู่ ไม่มี
1411   หมวดชีวิต-ความตาย   กาลย่อมล่วงไป ราตรีย่อมผ่านไป ชั้นแห่งวัยล่อมละลำดับไป ผู้เล็งเห็นภัยในมรณะนั้น พึงทำบุญอันนำสุขมาให้
1412   หมวดชีวิต-ความตาย   เมื่อเศร้าโศกไป ก็เท่ากับทำร้ายตัวเอง ร่างกายจะผ่ายผอม ผิดพรรณจะซูบซีดหม่นหมอง ส่วนผู้ที่ตายไปแล้ว ก็จะเอาความโศกเศร้านั้นของเรา ไปช่วยอะไรตัวเขาไม่ได้ ความร่ำไรรำพัน ย่อมไร้ประโยชน์
1413   หมวดชีวิต-ความตาย   ผู้ที่เศร้าโศกถึงคนตาย ก็เหมือนเด็กร้องให้ เหมือนกับขอพระจันทร์ที่โคจรไปในอากาศ คนตายถูกเผาอยู่ ย่อมไม่รู้ว่าญาติคร่ำครวญถึง เพราะฉะนั้น ข้าพเจ้าจึงไม่เศร้าโศก เขาไปแล้วตามวิถีทางของเขา

[นภดล]

หมวดพิเศษสำหรับบุคคลทั่วไป

1414   ความไม่มีโรค เป็นลาภอันประเสริฐ
1415   ไม่ควรหวังสิ่งที่ยังมาไม่ถึง
1416   สังขารที่ยั่งยืน ไม่มี
1417   ภาวะของหญิง รู้ได้ยาก
1418   พึงเพิ่มพูนความสละออกให้มากไว้
1419   ศรี เป็นที่อาศัยแห่งโภคทรัพย์
1420   ความหิว เป็นโรคอย่างยิ่ง
1421   ไม่ควรอาศัยผู้อื่นเป็นอยู่
1422   เมตตา เป็นเครื่องค้ำจุนโลก
1423   พึงศึกษาความสงบนั้นแล
1424   ความประพฤติชั่วเป็นมลทินของหญิง
1425   ความเกิดขึ้นแห่งท่านผู้รู้ เป็นการยาก
1426   ความเป็นอยู่ของสัตว์ เป็นการยาก
1427   ความได้เป็นมนุษย์ เป็นการยาก
1428   การได้ฟังธรรมจากสัตบุรุษ เป็นการยาก
1429   วัยย่อมผ่านพ้นไปทุกขณะทีเดียว
1430   มนต์มีการไม่ท่องบ่น เป็นมลทิน
1431   เหย้าเรือนมีความไม่หมั่น เป็นมลทิน
1432   กำลังใจ พึงรู้ได้ในคราวมีอันตราย
1433 ได้ยศแล้ว ไม่ควรเมา
1434   ผู้อื่นพึงให้ผู้อื่นบริสุทธิ์ไม่ได้
1435   โภคทรัพย์ย่อมฆ่าคนมีปัญญาทราม
1436   ความถึงพร้อมแห่งขณะ หาได้ยาก
1437   สิ่งใดไม่ผิด พึงถือเอาสิ่งนั้น
1438   เมื่อยังไม่ถึง ไม่ควรพูดอวด
1439   ผู้เพ่งสันติ พึงละอามิสในโลกเสีย
1440   ในเวลามีข้าวน้ำ ย่อมต้องการคนที่รัก
1441   อำนาจ เป็นใหญ่ในโลก
1442   ไม่ควรคำนึงถึงสิ่งที่ล่วงไปแล้ว
1443   พรตของผู้บริสุทธิ์ มีการงานสะอาด ย่อมถึงพร้อมทุกเมื่อ
1444   ถึงให้แผ่นดินทั้งหมด ก็ยังคนอกตัญญูให้จงรักไม่ได้
1445   กาลเวลา ย่อมกินสรรพสัตว์พร้อมทั้งตัวมันเอง
1446 ประโยชน์ย่อมล่วงเลยคนหนุ่ม ผู้ทอดทิ้งการงาน
1447   ท่านทั้งหลายจงมีที่พึ่งอยู่เถิด อย่าไม่มีที่พึ่งอยู่เลย
1448   ความผิดของผู้อื่นเห็นง่าย ฝ่ายของตนเห็นยาก
1449   ความบริสุทธิ์และความไม่บริสุทธิ์ มีเฉพาะตัว
1450   สัตบุรุษ ไม่มีในชุมนุมใด ชุมนุมนั้นไม่ชื่อว่าสภา
1451   สิ่งใดที่เข้าไปยึดถืออยู่จะพึงหาโทษมิได้ สิ่งนั้นไม่มีในโลก
1452   สิ่งที่ปัจจัยปรุงแต่งขึ้น ย่อมเป็นไปตามปัจจัย
1453   ประโยชน์ได้ล่วงเลยคนโง่ ผู้มัวถือฤกษ์อยู่
1454   พึงปรารถนาความไม่มีโรค ซึ่งเป็นลาภอย่างยิ่ง
1455   การเห็นพระพุทธเจ้าเนือง ๆ เป็นการหาได้ยาก
1456   ในบรรดาที่ปรึกษา ย่อมต้องการคนไม่พูดพล่าม
1457   หิริและโอตตัปปะ ย่อมรักษาโลกไว้เป็นอันดี
1458   ต่อหน้าประพฤติเช่นใด ถึงลับหลังก็ให้ประพฤติเช่นนั้น
1459   ความเป็นไปของคนไร้ศิลปะ ย่อมฝืดเคือง
1460   ความริษยา เป็นเหตุทำโลกให้ฉิบหาย
1461   ขณะเวลา อย่าล่วงท่านทั้งหลายไปเสีย
1462   ในเมื่อเรื่องราวเกิดขึ้น ย่อมต้องการบัณฑิต
1463   ความเกียจคร้าน เป็นมลทินแห่งผิวพรรณ
1464   สังขารทั้งหลาย ไม่เที่ยงหนอ
1465   สักการะ ย่อมฆ่าคนชั่วเสีย
1466   ในเวลาคับขัน ย่อมต้องการคนกล้า
1467   ความกตัญญูกตเวที เป็นเครื่องหมายแห่งคนดี
1468   บรรดาทางทั้งหลาย ทางที่มีองค์ 8 (มรรค) เป็นทางเกษมให้ถึงอมตธรรม
1469   ความหมดจดจากกิเลสทั้งปวง เป็นทางดับจากทุกข์
1470   โภคทรัพย์ของผู้ครองเรือนดี ย่อมถึงความพอกพูน เหมือนจอมปลวกกำลังก่อขึ้น
1471   ชื่อว่าที่ลับของผู้ทำบาปกรรม ไม่มีในโลก
1472   รูปโฉม พอลวงคนโง่ให้หลงได้ แต่ลวงคนแสวงหาพระนิพพานไม่ได้เลย
1473   ความรู้จักประมาณ ยังประโยชน์ให้สำเร็จทุกเมื่อ
1474   ร่างกายของสัตว์ย่อยยับได้ แต่ชื่อและสกุลไม่ย่อยยับ
1475   ขึ้นชื่อว่าศิลปะ แม้เช่นใดเช่นหนึ่ง ก็ยังประโยชน์ให้สำเร็จได้
1476   อัชฌาสัยที่ทนไม่ได้เพราะกรุณา เป็นลักษณะของมหาบุรุษ
1477   สิ่งใดสิ่งหนึ่งมีความเกิดขึ้นเป็นธรรมดา สิ่งนั้นล้วนมีความดับไปเป็นธรรมดา
1478  บุคคลไม่เพลินเวทนา ทั้งภายในทั้งภายนอก มีสติดำเนินอยู่อย่างนี้ วิญญาณย่อมดับ
1479   พระจันทร์ พระอาทิตย์ สมณพราหมณ์ และ ฝั่งทะเล ต่างก็มีกำลัง, แต่สตรีมีกำลังยิ่งกว่ากำลัง (เหล่านั้น)
1480   ประโยชน์เป็นฤกษ์ของประโยชน์เอง ดวงดาวจักทำอะไรได้
1481   กามทั้งหลายมีความยินดีน้อย มีทุกข์มาก ทุกข์อันยิ่งกว่ากามไม่มี ผู้ใดส้องเสพกาม ผู้นั้นย่อมเข้าถึงนรก
1482   พระตถาคตเจ้าย่อมเกิดขึ้น เพื่อประโยชน์แก่คนหมู่มาก คือเพื่อสตรี และ บุรุษผู้ทำตามคำสอน
1483   ภิกษุรื่นรมย์ยินดีในธรรม ใคร่ครวญธรรม และระลึกถึงธรรมอยู่เนือง ๆ ย่อมไม่เสื่อมจากพระสัทธรรม
1484   ผู้เป็นบัณฑิต เมื่อเล็งเห็นประโยชน์ตน ไม่พึงลุอำนาจของโลภะ พึงกำจัดใจที่ละโมภเสีย
1485   โลกถูกมฤตยูกำจัด ถูกชราล้อมไว้ไม่มีผู้ต้านทาน ย่อมเดือนร้อยเป็นนิตย์ ดุจคนต้องโทษ ต้องทำตามอาชญาฉะนั้น
1486   กามคุณ 5 ในโลก มีใจเป็นที่ 6 อันท่านชี้แจงไว้แล้ว, บุคคลคลายความพอใจในกามคุณนี้แล้ว ย่อมพ้นจากทุกข์ได้อย่างนี้
1487   ผู้เข้าใจสิ่งที่ไม่เป็นสาระว่าเป็นสาระ และเห็นสิ่งที่เป็นสาระว่าไม่เป็นสาระ เขามีความดำริผิดเป็นโคจร จึงไม่ประสบสิ่งที่เป็นสาระ
1488   ผู้ใด ต้องการสุขเพื่อตน ด้วยการก่อทุกข์แก่ผู้อื่น, ผู้นั้นชื่อว่าพัวพันไปด้วยเวร ย่อมไม่พ้นจากเวร
1489   พึงศึกษาวิเวก ซึ่งเป็นคุณอันสูงสุดของพระอริยะทั้งหลาย, ไม่ถือตัวว่าเป็นผู้ประเสริฐเพราะวิเวกนั้น ผู้นั้นแล ชื่อว่าปฏิบัติใกล้พระนิพพาน
1490   สัตว์โลกหมกมุ่นอยู่ในอารมณ์ รูป เสียง กลิ่น รส ผัสสะ และ ธรรมารมณ์นั้น ล้วนเป็นโลกามิสอันร้ายกาจ
1491   คนรู้จักขนบธรรมเนียม ย่อมยำเกรงผู้เฒ่าผู้แก่ ในชาตินี้ก็มีผู้สรรเสริญ ชาติหน้าก็ไปดี
1492   สิ่งที่ไม่ได้คิดไว้ ย่อมมีได้, สิ่งที่คิดไว้ ก็เสียหายได้, โภคะของสตรีหรือบุรุษ ที่สำเร็จได้ด้วยนึกเอาไม่มีเลย
1493   คนใด จักทำตามโอวาทที่ผู้รู้แสดงแล้ว คนนั้นจักถึงฝั่งที่สวัสดี เหมือนพ่อค้าถึงฝั่งที่สวัสดีเพราะม้าวลาหก
1494   ประโยชน์ได้ล่วงเลยคนเขลาผู้มัวถือฤกษ์อยู่, ประโยชน์เป็นฤกษ์ของประโยชน์เอง ดวงดาวจักทำอะไรได้
1495   ชื่อว่าที่ลับของผู้ทำความชั่วไม่มีในโลก, คนทั้งหลายเห็นเป็นป่า แต่คนเขลาสำคัญที่นั้นว่าเป็นที่ลับ
1496   พระราชาดี ที่ทรงยินดีในธรรม, คนดี ที่มีปัญญา, เพื่อนดีที่ไม่ประทุษรายมิตร, สุข อยู่ที่ไม่ทำบาป
1497  ควรระแวงภัยที่ควรระแวง พึงระวังภัยที่ยังไม่มาถึง ผู้ฉลาดย่อมมองดูโลกทั้ง 2 เพราะกลัวต่ออนาคต
1498   เมื่อพ้นเพราะรู้ชอบ สงบคงที่แล้ว ใจคอของเขาก็สงบ คำพูดและการกระทำก็สงบ
1499   ผู้ใดไม่มีกามอยู่ ผู้ใดไม่มีตัณหา และผู้ใดข้ามความสงสัยได้, ผู้นั้นย่อมมีความพ้น ที่ไม่แปรผันเป็นอย่างอื่นอีก
1500   ผู้ใดผูกอาฆาตว่า เขาได้ด่าเรา เขาได้ฆ่าเรา เขาได้ชนะเรา เขาได้ลักของของเรา ดังนี้ เวรของผู้นั้นย่อมไม่ระงับ
1501   คนใดเป็นนักเลงหญิง นักเลงสุรา และนักเลงการพนัน ย่อมล้างผลาญทรัพย์ที่ตนได้แล้ว ๆ , ข้อนั้นเป็นเหตุแห่งผู้ฉิบหาย
1502   ถ้าสัตว์พึงรู้อย่างนี้ว่า ชาติภพนี้เป็นทุกข์ สัตว์ก็ไม่ควรฆ่าสัตว์ เพราะผู้ฆ่าสัตว์ย่อมเศร้าโศก
1503   ผู้เห็นความประมาทเป็นภัย และเห็นควมไม่ประมาทเป็นความปลอดภัยแล้ว พึงเจริญมรรคมีองค์ 8 นี้เป็นพุทธาศาสนี
1504   พึงเป็นคนไม่เบียดเบียน (ผู้อื่น) และพึงกล่าวแต่คำสัตย์อย่างนี้ ละไปจากโลกนี้ไปสู่โลกอื่นแล้ว ย่อมไม่เศร้าโศก
1505   แม้มีปัญญารุ่งโรจน์อย่างไฟ เมื่ออยู่ในต่างประเทศ ก็ควรอดทนคำขู่เข็ญแม้ของทาส
1506   ผู้สงบ เว้นบาป ฉลาดพูด ไม่ฟุ้งซ่าน ย่อมขจัดบาปธรรมเสียได้ เหมือนลมกำจัดใบไม้ฉะนั้น
1507   คนทำกรรมใดด้วยทานด้วยความประพฤติสม่ำเสมอ ด้วยความสำรวมและด้วยการฝึกตนย่อมมีความสุขเพราะกรรมนั้นย่อมไม่ตามเผาผลาญในภายหลัง
1508   คนใดมักหลับ มักคุย และไม่ขยัน เกียจคร้าน มีความมุทะลุ ข้อนั้น เป็นเหตุของผู้ฉิบหาย
1509   การไม่เห็นสิ่งที่รักเป็นทุกข์ และการเห็นสิ่งที่ไม่รักก็เป็นทุกข์ เหตุนั้น จึงไม่ควรทำอะไรให้เป็นที่รัก เพราะความพรากจากสิ่งที่รัก เป็นสิ่งที่ไม่ดีเลย
1510   ธงเป็นเครื่องปรากฎของรถ ควันเป็นเครื่องปรากฎของไฟ พระราชาเป็นเครื่องปรากฎของแว้นแคว้น สามีเป็นเครื่องปรากฎของสตรี
1511  ไม่ควรฟังคำก้าวร้าวของคนอื่น ไม่ควรมองดูการงานของคนอื่นที่เขาทำแล้ว และยังไม่ได้ทำ, ควรพิจารณาดู แต่การงาน ของตนที่ทำแล้ว และยังไม่ได้ทำเท่านั้น
1512   คนเขลา มีกำลัง หาทรัพย์อย่างผลุนผลัน ไม่ดี, นายนิรยบาล ย่อมฉุดคนโง่มีปัญญาทราม ผู้คร่ำครวญอยู่ ไปสู่นรกอันร้ายกาจ
1513   เมื่อมีจิตใจไม่หนักแน่น เห็นคนใจเบา มักประทุษร้ายมิตร ผู้มีความประพฤติกลับกลอกเป็นนิตย์ ย่อมไม่มีความสุข
1514   บุคคลไม่ความเศร้าโศกถึงสิ่งที่ล่วงไปแล้ว ไม่ใฝ่หาถึงสิ่งที่ยังมาไม่ถึง, ยังชีวิตให้เป็นไปด้วยสิ่งที่เกิดขึ้นเฉพาะหน้าเพราะเหตุนั้นผิวพรรณย่อมผ่องใส
1515   บุคคลได้สิ่งใด ไม่ยินดีด้วยสิ่งนั้น,ปรารถนาสิ่งใดดูหมิ่นสิ่งที่ได้แล้วนั้น,เพราะความต้องการไม่มีที่สุด,พวกเราจงทำความนอบน้อมผู้ปราศจากความต้องการเถิด
1516   ในโลกนี้ พวกที่ชอบถือตัว ย่อมไม่มีการฝึกตน, คนมีใจไม่มั่นคง ย่อมไม่มีความรู้, ผู้ประมาทแม้อยู่ในป่าคนเดียว ก็ข้ามฝั่งแห่งแดนมฤตยูไม่ได้
1517   ชีวิตคืออายุอันน้อยนี้ ถูกชรานำเข้าไป เมื่อสัตว์ถูกชรานำเข้าไปแล้ว ย่อมไม่มีเครื่องต้านทานผู้เล็งเห็นภัยในมรณะนั้น มุ่งความสงบพึงละโลกามินเสีย