พุทธสุภาษิต - พุทธศาสนสุภาษิต

[นภดล]

หมวดความโกรธ

449   ผู้โกรธ  ย่อมไม่เห็นธรรม
450   พึงตัดความโกรธด้วยความข่มใจ
451   ความโกรธเป็นดังสนิมศัสตราในโลก
452   ผู้ถูกความโกรธครอบงำ  ย่อมไม่มีที่พำนักสักนิดเดียว  (เพราะความโกรธได้เข้าพำนักหมดสิ้นแล้ว)
453   ความโกรธย่อมทำจิตให้กำเริบ
454   ผู้โกรธ  ย่อมไม่รู้อรรถ
455   ความโกรธเป็นอารมณ์ของคนมีปัญญาทราม
456   ฆ่าความโกรธได้  อยู่เป็นสุข
457   พึงตัดความโกรธด้วยปัญญา
458   ผู้ถูกความโกรธครอบงำ  ย่อมละกุศลเสีย
459   ผู้ถูกความโกรธครอบงำ  ย่อมถึงความเสื่อมทรัพย์
460   ผู้เกิดความโกรธแล้ว  เป็นผู้ฉิบหาย
461   คนมักโกรธ  ย่อมมีผิวพรรณเศร้าหมอง
462   ผู้มึนเมาด้วยความโกรธ  ย่อมถึงความไร้ยศศักดิ์
463   ความโกรธครอบงำนรชนเมื่อใด  ความมืดมนย่อมเกิดมีขึ้นเมื่อนั้น
464   ผู้โกรธจะผลาญสิ่งใด  สิ่งนั้นทำยากก็เหมือนทำง่าย
465   ความโกรธก่อความพินาศ
466   ฆ่าความโกรธได้  ไม่โศกเศร้า
467   คนมักโกรธ  ย่อมอยู่เป็นทุกข์
468   โทสะมีความโกรธเป็นสมุฏฐาน
469   ความโกรธน้อยแล้วมาก  มักเกิดจากความไม่อดทน  จึงทวีขึ้น
470   ความผิดเสมอด้วยโทสะไม่มี
471   ความโกรธไม่ดีเลย
472   อย่าลุแก่อำนาจความโกรธ
473   ผู้โกรธ       ย่อมฆ่ามารดาของตนได้
474   ญาติมิตรและสหาย  ย่อมหลีกเลี่ยงคนมักโกรธ
475   ภายหลังเมื่อความโกรธหายแล้ว  เขาย่อมเดือดร้อน เหมือนถูกไฟไหม้
476   คนมักโกรธถือเอาประโยชน์แล้ว  กลับประพฤติไม่เป็นประโยชน์

[นภดล]

477   หมวดการชนะ   การให้ธรรมเป็นทาน  ย่อมชนะการให้ทั้งปวง
478   หมวดการชนะ   รสแห่งธรรมะ  ย่อมชนะรสทั้งปวง
479   หมวดการชนะ   ความสิ้นตัณหา  ย่อมชนะทุกข์ทั้งปวง
480   หมวดการชนะ   พึงชนะคนพูดปดด้วยคำจริง
481   หมวดการชนะ   พึงชนะคนตระหนึ่ด้วยการให้
482   หมวดการชนะ   ผู้ชนะย่อมก่อเวร
483   หมวดการชนะ   พึงชนะคนไม่ดีด้วยความดี
484   หมวดการชนะ   พึงชนะคนโกรธด้วยความไม่โกรธ
485   หมวดการชนะ   ความชนะใด  ที่ชนะแล้ว ไม่กลับแพ้  ความชนะนั้นดี
486   หมวดการชนะ   ความยินดีในธรรมะ  ย่อมชนะความยินดีทั้งปวง
487   หมวดการชนะ   ความชนะใด ที่ชนะแล้ว กลับแพ้ได้  ความชนะนั้นไม่ดี
488   หมวดความประมาท   ความประมาท  เป็นทางแห่ง ความตาย
489   หมวดความประมาท   ความประมาท  บัณฑิต ติเตียนทุกเมื่อ
490   หมวดความประมาท   ความประมาท  เป็นมลทินของผู้รักษา
491   หมวดความประมาท   ผู้ประมาท  เหมือนคนตายแล้ว
492   หมวดความประมาท   ไม่ควรสมคบด้วยความประมาท
493   หมวดความประมาท   อย่ามัวประกอบความประมาท
494   หมวดความประมาท   คนมีปัญญาทราม  ย่อมประกอบแต่ความประมาท
495   หมวดความประมาท   คนประมาท  ย่อมเศร้าโศกสิ้นกาลนาน
496   หมวดความประมาท   ความรู้เกิดแก่คนพาล  ก็เพียงเพื่อความฉิบหาย,  มันทำสมองของเขาให้เขว,  ย่อมฆ่าส่วนที่ขาวของคนพาลเสีย
497   หมวดความประมาท   ผู้ใดมีปัญญาทราม  มีใจไม่มั่นคง  พึงเป็นอยู่ตั้งร้อยปี   ส่วนผู้มีปัญญาเพ่งพินิจ  มีชีวิตอยู่เพียงวันเดียว ประเสริฐกว่า
498   หมวดความประมาท   เมื่อก่อนประมาท  ภายหลังไม่ประมาท  เขาชื่อว่ายังโลกนี้ให้สว่าง  เหมือนพระจันทร์พ้นจากเมฆหมอกฉะนั้น
499   หมวดความประมาท   คนทอดทิ้งกิจที่ควรทำ  ไปทำกิจที่ไม่ควรทำ   เมื่อเขาถือตัวมัวประมาท  อาสวะย่อมเจริญ
500   หมวดความประมาท   หากกล่าวพุทธพจน์ได้มาก  แต่เป็นคนประมาท  ไม่ทำตามพุทธพจน์นั้น  ก็ไม่มีส่วนแห่งสามัญญผล  เหมือนคนเลี้ยงโค  คอยนับโคให้ผู้อื่นฉะนั้น
501   หมวดวาจา   ไม่ควรเปล่งวาจาที่ดี  ให้เกินควรแก่กาล
502   หมวดความไม่ประมาท   ความไม่ประมาท    เป็นทางแห่งความไม่ตาย
503   หมวดความไม่ประมาท   ผู้ไม่ประมาท   ย่อมไม่ตาย
504   หมวดความไม่ประมาท   ท่านทั้งหลายจงเป็นผู้ยินดีในความไม่ประมาท
505   หมวดความไม่ประมาท   ท่านทั้งหลายจงยังความไม่ประมาทให้ถึงพร้อม
506   หมวดความไม่ประมาท   บัณฑิตย่อมบันเทิงในความไม่ประมาท
507   หมวดความไม่ประมาท   บัณฑิตย่อมสรรเสริญความไม่ประมาท
508   หมวดความไม่ประมาท   บัณฑิตผู้ไม่ประมาท       ย่อมได้รับประโยชน์ทั้งสอง
509   หมวดความไม่ประมาท   ผู้ไม่ประมาทพินิจอยู่      ย่อมถึงสุขอันไพบูลย์
510   หมวดความไม่ประมาท   ปราชญ์ย่อมรักษาความไม่ประมาทไว้      เหมือนทรัพย์ประเสริฐสุด
511   หมวดความไม่ประมาท   คนมีปัญญา   พึงสร้างเกาะที่น้ำหลากมาให้ท่วมไม่ได้        ด้วยความหมั่น  ความไม่ประมาท       ความสำรวม   และความข่มใจ
512   หมวดความไม่ประมาท   ภิกษุยินดีในความไม่ประมาท    หรือเห็นภัยในความประมาท      ย่อมเผาสังโยชน์น้อยใหญ่ไป    เหมือนไฟไหม้เชื้อน้อยใหญ่ไปฉะนั้น
513   หมวดความไม่ประมาท   ภิกษุยินดีในความไม่ประมาท   หรือเห็นภัยในความประมาท      เป็นผู้ไม่ควรเพื่อจะเสื่อม   ชื่อว่าอยู่ใกล้พระนิพพานทีเดียว
514   หมวดความไม่ประมาท   ภิกษุทั้งหลาย    พวกเธอจงเป็นผู้ไม่ประมาท   มีสติ      มีศีลดีงาม    ตั้งความดำริไว้ให้ดี      คอยรักษาจิตใจของตน
515   หมวดความไม่ประมาท   คนมีปัญญาดีไม่ประมาทในเมื่อผู้อื่นประมาท    มักตื่นในเมื่อผู้อื่นหลับ   ย่อมละทิ้งผู้ประมาท  (คนโง่)   เหมือนม้าฝีเท้าเร็ว   ทิ้งม้าไม่มีกำลังไปฉะนั้น
516   หมวดความไม่ประมาท   ท่านทั้งหลาย  จงยินดีในความไม่ประมาท    คอยรักษาจิตของตน    จงถอนตนขึ้นจากหล่ม    เหมือนช้างที่ตกหล่มถอนตนขึ้นฉะนั้น
517   หมวดความไม่ประมาท   ภิกษุผู้มีธรรมเป็นเครื่องอยู่อย่างนี้  มีสติ   ไม่ประมาท   ละความนับถือมั่นว่าของเราได้แล้วเที่ยวไป   เป็นผู้รู้   พึงละชาติ  ชรา  โสกะ  ปริเทวะ   และทุกข์   ในโลกนี้ได้
518   หมวดความไม่ประมาท   ยศย่อมเจริญแก่ผู้มีความหมั่น  มีสติ    มีการงานสะอาด  ใคร่ครวญแล้วทำ      ระวังดีแล้ว   เป็นอยู่โดยธรรม    และไม่ประมาท

[นภดล]

519   หมวดตน- ฝึกตน   บุคคลไม่ควรลืมตน
520   หมวดตน- ฝึกตน   ตนนั่นแหละเป็นที่รักยิ่ง
521   หมวดตน- ฝึกตน   ผู้ประพฤติดี    ย่อมฝึกตนอยู่เป็นนิจ
522   หมวดตน- ฝึกตน   ตนแลเป็นที่พึ่งแห่งตน
523   หมวดตน- ฝึกตน   ชนะตนนั่นแหละ     เป็นดี
524   หมวดตน- ฝึกตน   ตระเตรียมตนให้ดีเสียก่อนแล้ว   ต่อไปจะได้สิ่งอันเป็นที่รัก
525   หมวดตน- ฝึกตน   รู้ตนว่าเป็นคนเช่นใด    เหล่าเทพไท้ก็รู้เช่นนั้น
526   หมวดตน- ฝึกตน   ผู้ฝึกตนได้    เป็นผู้ประเสริฐสุดในหมู่มนุษย์
527   หมวดตน- ฝึกตน   ไม่ควรพร่าประโยชน์แห่งตน    เพราะประโยชน์ผู้อื่นแม้จะมีมาก
528   หมวดตน- ฝึกตน   แน่ะ    บุรุษ    จริงหรือเท็จ    ตัวท่านเองย่อมรู้
529   หมวดตน- ฝึกตน   ฝึกตนได้แล้วจึงควรฝึกคนอื่น
530   หมวดตน- ฝึกตน   จงถอนตนขึ้นจากหล่ม      เหมือนช้างตกหล่มถอนตนขึ้นฉะนั้น
531   หมวดตน- ฝึกตน   ติตนเองเพราะเหตุใด   ไม่ควรทำเหตุนั้น
532   หมวดตน- ฝึกตน   ได้ยินมาว่า   ตัวเราฝึกได้ยาก
533   หมวดตน- ฝึกตน   ถ้ารู้ว่าตนเป็นที่รัก     ก็ไม่ควรประกอบตนนั้นด้วยความชั่ว
534   หมวดตน- ฝึกตน   ควรรักษาตนนั้นไว้ให้ดี
535   หมวดตน- ฝึกตน   ความบริสุทธิ์และไม่บริสุทธิ์    เป็นของเฉพาะตัว
536   หมวดตน- ฝึกตน   จงเป็นผู้ตามรักษาตน     อย่าให้เดือดร้อน
537   หมวดตน- ฝึกตน   อย่าฆ่าตัวเองเสียเลย
538   หมวดตน- ฝึกตน   บัณฑิตพึงทำตนให้ผ่องแผ้วจากเครื่องเศร้าหมองจิต
539   หมวดตน- ฝึกตน   เป็นที่รู้กันว่า   ตนนี่แหละ ฝึกได้ยาก
540   หมวดตน- ฝึกตน   ความผิดของตน   มองเห็นได้ยาก
541   หมวดตน- ฝึกตน   ทำบาปเอง    ย่อมเศร้าหมองเอง
542   หมวดตน- ฝึกตน   ไฉนจึงดูถูกตัวเองเล่า
543   หมวดตน- ฝึกตน   ทุกท่านสามารถทำดีได้
544   หมวดตน- ฝึกตน   พึงขวนขวายในเป้าหมายของตน
545   หมวดตน- ฝึกตน   ตนมีทางไป   เป็นของตน
546   หมวดตน- ฝึกตน   ติตนด้วยข้อใด    อย่าทำข้อนั้นเสียเอง
547   หมวดตน- ฝึกตน   บัณฑิต   ย่อมฝึกตน
548   หมวดตน- ฝึกตน   บุรุษไม่พึงให้ซึ่งตนเอง
549   หมวดตน- ฝึกตน   รักอื่นเสมอด้วยรักตน   นั้นไม่มี
550   หมวดตน- ฝึกตน   ไม่พึงอาศัยผู้อื่นยังชีพ
551   หมวดตน- ฝึกตน   คนชั่วฆ่าตัวเองก่อน   ภายหลังจึงฆ่าคนอื่น
552   หมวดตน- ฝึกตน   ความผิดของผู้อื่นเห็นได้ง่าย
553   หมวดตน- ฝึกตน   จงเตือนตนด้วย   ตนเอง
554   หมวดตน- ฝึกตน   บุรุษ ไม่พึงสละเสียซึ่งตัวเอง
555   หมวดตน- ฝึกตน   ตนที่ฝึกดีแล้ว   เป็นความโชติช่วงแห่งคน
556   หมวดตน- ฝึกตน   ตนแล   เป็นคติของตน
557   หมวดตน- ฝึกตน   ความรักอื่น   เสมอด้วยความรักตนเองไม่มี
558   หมวดตน- ฝึกตน   คนอื่นจะทำคนอื่นให้บริสุทธิ์ไม่ได้
559   หมวดตน- ฝึกตน   จงพิจารณาตนด้วยตนเอง
560   หมวดตน- ฝึกตน   ไม่ควรเอาตัวไปพัวพันกับความชั่ว
561   หมวดตน- ฝึกตน   คนมิได้เป็นโจรเพราะคำของคนอื่น   มิได้เป็นมุนีเพราะคำของคนอื่น
562   หมวดตน- ฝึกตน   ตนไม่ทำบาปเอง  ย่อมหมดจดเอง
563   หมวดตน- ฝึกตน   ผู้มีตน    ฝึกตนดีแล้ว   ย่อมได้ที่พึ่งซึ่งได้ยาก
564   หมวดตน- ฝึกตน   ชื่อว่าที่ลับ   ไม่มีในโลก
565   หมวดตน- ฝึกตน   บัณฑิตไม่ควรขุดโค่นความดีของตนเสีย        พึงรักษาตนไว้ให้ได้ทุกเมื่อ
566   หมวดตน- ฝึกตน   กำหนดประโยชน์ที่หมายของตนให้แน่ชัด      แล้วพึงขวนขวายแน่วในจุดหมายของตนนั้น
567   หมวดตน- ฝึกตน   ผู้ใดรักษาตนได้      ภายนอกของผู้นั้นก็เป็นอันได้รับการรักษาด้วย
568   หมวดตน- ฝึกตน   ท่านเอ๋ย    ท่านก็สามารถทำดีได้         ไยจึงมาดูหมิ่นตัวเองเสีย
569   หมวดตน- ฝึกตน   การทำประโยชน์เพื่อผู้อื่น      ถึงจะมากก็ไม่ควรให้เป็นเหตุ         ทำลายประโยชน์ที่เป็นจุดหมายของตน
570   หมวดตน- ฝึกตน   จงอยู่อย่างมีหลักยึดเหนี่ยวใจ      อย่าเป็นคนไร้ที่พึ่ง
571   หมวดตน- ฝึกตน   ตนทำชั่ว   ตัวก็เศร้าหมองเอง           ตนไม่ทำชั่ว   ตัวก็บริสุทธิ์เอง
572   หมวดตน- ฝึกตน   มัวพะวงอยู่ว่า   นี่ของเราชอบ    นี่ของเรารัก        แล้วปล่อยปละละเลยตนเองเสีย        คนอย่างนี้จะไม่ได้ประสบสิ่งที่ชอบสิ่งที่รักเลย
573   หมวดตน- ฝึกตน   โทษคนอื่นเที่ยวกระจาย     เหมือนโปรยแกลบ          แต่โทษตนปิดไว้      เหมือนพรานนกเจ้าเล่ห์แฝงตัวบังกิ่งไม้
574   หมวดตน- ฝึกตน   โทษคนอื่น   เห็นง่าย       แต่โทษตนเองเห็นยาก
575   หมวดตน- ฝึกตน   ผู้ใดมีความไร้ศีลธรรมครอบคลุม       เหมือนย่านทรายคลุมไม้สาละ         ผู้นั้นชื่อว่าทำตนเหมือนถูกผู้ร้ายคุมตัว
576   หมวดตน- ฝึกตน   บัณฑิตพึงตั้งตนไว้ในคุณอันสมควรก่อน       แล้วจึงสอนผู้อื่นภายหลัง      จึงไม่มัวหมอง
577   หมวดตน- ฝึกตน   ชัยชนะใดกลับแพ้ได้      ชัยชนะนั้นไม่ดี         ชัยชนะใดไม่กลับแพ้       ชัยชนะนั้นแลเป็นชัยชนะที่ดี
578   หมวดตน- ฝึกตน   ถ้าสอนผู้อื่นฉันใด   พึ่งทำตนฉันนั้น       ผู้ฝึกตนดีแล้ว    ควรฝึกผู้อื่น      ได้ยินว่าตนแลฝึกยาก
579   หมวดตน- ฝึกตน   สิ่งที่รักอื่นเสมอด้วยตนไม่มี    ทรัพย์อื่นเสมอด้วยข้าวเปลือกไม่มี     แสงสว่างอื่นเสมอด้วยปัญญาไม่มี    ฝนแลเป็นสระที่ใหญ่
580   หมวดตน- ฝึกตน   กรรมไม่ดี และไม่เป็นประโยชน์แก่ตน    ทำได้ง่าย        ส่วนกรรมใดดีและเป็นประโยชน์        กรรมนั้นแลทำได้ยากอย่างยิ่ง
581   หมวดตน- ฝึกตน   ถึงผู้ใดจะชนะเหล่าชนได้พันคนพันครั้งในสงคราม           ก็หาชื่อว่าผู้ชนะยอดเยี่ยมไม่    ส่วนผู้ใดชนะตนคนเดียว     ผู้นั้นแลชื่อว่าผู้ชนะยอดเยี่ยมในสงคราม
582   หมวดตน- ฝึกตน   ไม่ควรใส่ใจคำแสลงหูของผู้อื่น        ไม่ควรแส่มองธุระที่เขาทำและยังไม่ทำ         ควรตั้งใจตรวจตราหน้าที่ของตนนี่แหละ     ทั้งที่ทำแล้วและยังไม่กระทำ
583   หมวดตน- ฝึกตน   ตนเองนี่แหละสำคัญกว่า      สำคัญกว่าเป็นไหนๆ        ตระเตรียมตนไว้ให้ดีก่อนแล้ว   ต่อไปก็จะได้สิ่งที่รัก
584   หมวดมิตร   มีมิตรเลวมีเพื่อนเลว   ย่อมมีมารยาทเลวและที่เที่ยวเลว
585   หมวดมิตร   เมื่อความต้องการเกิดขึ้น   สหายเป็นผู้นำสุขมาให้
586   หมวดมิตร   ผู้ไม่ประทุษร้ายมิตร     ย่อมมีผู้บูชาในที่ทั้งปวง
587   หมวดมิตร   ความเป็นสหายไม่มีในคนพาล
588   หมวดมิตร   มารดาเป็นมิตรในเรือนตน
589   หมวดมิตร   มารดาบิดา   ท่านเรียกว่าเป็นพรหม
590   หมวดมิตร   คนคุ้นเคย    ไว้ใจกันได้     เป็นญาติอย่างยิ่ง
591   หมวดมิตร   หมู่เกวียน     เป็นมิตรของคนเดินทาง
592   หมวดมิตร   ถ้าได้สหายเป็นผู้รอบคอบ     พึงพอใจและมีสติเที่ยวไปกับเขา
593   หมวดมิตร   สหายเป็นมิตรของคนผู้มีความต้องการเกิดขึ้นเนืองๆ
594   หมวดมิตร   ผู้ประทุษร้ายมิตรเป็นคนเลวแท้
595   หมวดมิตร   ภริยาเป็นเพื่อนสนิท
596   หมวดมิตร   ผู้ไม่ประทุษร้ายมิตร     ย่อมผ่านพ้นศัตรูทั้งปวง
597   หมวดมิตร   ถ้าไม่ได้สหายผู้รอบคอบ        พึงเที่ยวไปคนเดียวและไม่พึงทำความชั่ว
598   หมวดมิตร   ความดีที่ทำไว้เอง      เป็นมิตรตามตัวไปเบื้องหน้า
599   หมวดมิตร   ประโยชน์ที่มุ่งหมายทุกอย่างของผู้มีมิตรพรั่งพร้อม        ย่อมจะสัมฤทธิ์ผลเหมือนโชคช่วย
600   หมวดมิตร   ลูกที่ไม่เลี้ยงพ่อแม่เมื่อแก่เฒ่า    ไม่นับว่าเป็นลูก
601   หมวดมิตร   มารดาบิดา   เป็นอาหุไนยบุคคลของบุตร
602   หมวดมิตร   บุตร    คือฐานรองรับของมวลมนุษย์
603   หมวดมิตร   มารดาบิดา     ท่านเรียกว่าเป็นบูรพาจารย์   (ครูคนแรกของบุตร)
604   หมวดมิตร   ความเคารพรักบำรุงมารดา     นำมาซึ่งความสุขในโลก
605   หมวดมิตร   มิตร      เมื่อระลึกถึงธรรมแล้ว    ไม่ยอมทอดทิ้งมิตร      ในยามมีทุกข์ภัยถึงชีวิต          ข้อนี้เป็นธรรมของสัตบุรุษโดยแท้
606   หมวดมิตร   เดินร่วมกัน 7 ก้าว  ก็นับว่าเป็นมิตร    เดินร่วมกัน 12 ก้าว ก็นับว่าเป็นสหาย   อยู่ร่วมกันสักเดือนหรือ กึ่งเดือน  ก็นับว่าเป็นญาติ    ถ้านานเกินกว่านั้นไป   ก็เหมือนกับเป็นตัวเอง   แล้วเช่นนี้   จะให้เราละทิ้งนายกาฬกัณณีที่คุ้นเคยกันมานานแล้ว      เพราะเห
607   หมวดมิตร   มีญาติพวกพ้องมาก  ย่อมเป็นการดี         เช่นเดียวกับต้นไม้ในป่าที่มีจำนวนมาก      ต้นไม้ที่ขึ้นอยู่โดดเดี่ยว      ถึงจะงอกงามใหญ่โตสักเท่าใด  ลมก็พัดให้โค่นลงได้
608   หมวดมิตร   บัณฑิตย่อมปราถนาบุตรที่เป็นอภิชาต  หรืออนุชาต         ย่อมไม่ปราถนาอวชาตบุตร    ซึ่งเป็นผู้ทำลายตระกูล
609   หมวดคบหา   คบคนเช่นใด    ย่อมเป็นคนเช่นนั้น
610   หมวดคบหา   ควรคบมิตรที่ดี
611   หมวดคบหา   แม้ในมิตรก็ไม่ควรไว้ใจ
612   หมวดคบหา   อยู่ร่วมกันนานเกินไป    ที่เคยรักก็มักหน่าย
613   หมวดคบหา   เป็นเพื่อนเพียงเพื่อดื่มเหล้าก็มี
614   หมวดคบหา   ผู้คบคนเลว     ย่อมพลอยเลวไปด้วย
615   หมวดคบหา   เมื่อเขาไม่มีเยื่อใย    ป่วยการอยู่กินด้วย
616   หมวดคบหา   อย่าสมาคมกับคนพาลซึ่งเป็นดังศัตรูทุกเมื่อ
617   หมวดคบหา   โจรพาลอยู่ในที่ใด      บัณฑิตไม่ควรอยู่ในที่นั้น
618   หมวดคบหา   ผู้ประทุษร้ายมิตร    เป็นคนเลว
619   หมวดคบหา   คบคนดี    ก็พลอยมีส่วนดีด้วย
620   หมวดคบหา   ควรระแวงในศัตรู
621   หมวดคบหา   ปราชญ์ย่อมแนะนำสิ่งที่ควรแนะนำ
622   หมวดคบหา   เมื่อคบคนที่ดีกว่า      ตัวเองก็ดีขึ้นมาฉับพลัน
623   หมวดคบหา   ผู้เที่ยวสมาคมกับคนพาล        ย่อมเศร้าโศกสิ้นกาลนาน
624   หมวดคบหา   คนเป็นมิตรแต่ปากก็มี
625   หมวดคบหา   นักปราชญ์มีการอยู่ร่วมกันย่อมเป็นสุข
626   หมวดคบหา   ไม่ควรไว้ใจคนเห็นแก่ประโยชน์ส่วนตัว
627   หมวดคบหา   มิตรชั่วไม่ควรคบ
628   หมวดคบหา   ไม่ควรไว้ใจคนที่แสร้งทำสงบเสงี่ยม
629   หมวดคบหา   ความคุ้นเคยเป็นญาติอย่างยิ่ง
630   หมวดคบหา   ผู้ไม่คบหาคนชั่ว     ย่อมได้รับสุขแต่ส่วนเดียว
631   หมวดคบหา   อยู่ในพวกข้าศึกศัตรูเพียงคืนเดียวหรือสองคืน    ก็เป็นทุกข์
632   หมวดคบหา   คนที่ทำดีแต่ภายนอก      ภายในมักไม่บริสุทธิ์
633   หมวดคบหา   มีศัตรูเป็นบัณฑิต       ดีกว่ามีมิตรเป็นคนพาล
634   หมวดคบหา   ไม่ควรไว้ใจคนพูดพล่อยๆ
635   หมวดคบหา   ไม่ควรไว้ใจในคนไม่คุ้นเคย   แม้ในคนคุ้นเคยก็ไม่ควรไว้ใจ
636   หมวดคบหา   คนพาล     คบเป็นเพื่อนไม่ได้
637   หมวดคบหา   ไม่ควรสนิทสนมกับคนชั่ว
638   หมวดคบหา   ไม่ควรไว้ใจคนทำบาป
639   หมวดคบหา   เมื่อคบหาคนพาล      ย่อมมีแต่ความฉิบหาย
640   หมวดคบหา   เพียงเห็นกันชั่วครู่ชั่วยาม    ไม่พึงไว้วางใจ
641   หมวดคบหา   สมาคมกับสัตบุรุษย่อมนำสุขมาให้
642   หมวดคบหา   คบคนเช่นใด       ก็เป็นคนเช่นนั้น
643   หมวดคบหา   สมาคมกับคนพาลย่อมนำทุกข์มาให้
644   หมวดคบหา   เพราะความไว้ใจภัยจึงตามมา
645   หมวดคบหา   ศัตรูจำนวนมาก       คบหาแฝงมาในรูปมิตร
646   หมวดคบหา   สมาคมกับคนชั่ว   ไม่ดีเลย
647   หมวดคบหา   ถึงคนคุ้นเคย    ก็ไม่ควรวางใจ
648   หมวดคบหา   เมื่อเกิดเรื่องราวขึ้น      สหายช่วยให้เกิดสุข
649   หมวดคบหา   การอยู่ร่วมกับคนชั่ว  เป็นทุกข์
650   หมวดคบหา   คบคนดี   มีแต่ความเจริญ
651   หมวดคบหา   ไม่ควรทำความสนิทสนมกับคนชั่ว
652   หมวดคบหา   ไม่ควรไว้ใจ   ในคนไม่คุ้นเคย
653   หมวดคบหา   ควรระแวงในศัตรู     แม้ในมิตรก็ไม่ควรไว้ใจ
654   หมวดคบหา   ไม่ควรคบคนเลวทราม      นอกจากเพื่อให้ความช่วยเหลือ
655   หมวดคบหา   คนเป็นเพื่อนแต่เวลาดื่มเหล้า   ก็มี      เป็นเพื่อนแต่ปากว่า   ก็มี
656   หมวดคบหา   อยู่ร่วมกับปราชญ์นำสุขมาให้      เหมือนสมาคมกับญาติ
657   หมวดคบหา   ส่วนผู้ใดเป็นสหายในเมื่อเกิดเรื่องต้องการ         ผู้นั้นแล   คือเพื่อนแท้
658   หมวดคบหา   คนพาล   ถึงอยู่ใกล้บัณฑิต    จนตลอดชีวิต           ก็ไม่รู้แจ้งธรรม  เสมือนทัพพี  ที่ไม่รู้รสแกง
659   หมวดคบหา   การอยู่ร่วมกับคนพาลเป็นทุกข์        เหมือนอยู่ร่วมกับศัตรูตลอดเวลา
660   หมวดคบหา   คนจำพวกที่งามแต่ภายนอก     ภายในไม่สะอาด       มีบริวารกำบังตัวไว้     ก็ยังแสดงบทบาทอยู่ในโลก
661   หมวดคบหา   ถ้าไม่ได้สหายที่มีปัญญาปกครองตน          พึงเที่ยวไปคนเดียว   และไม่พึงทำความชั่ว
662   หมวดคบหา   ถ้าได้สหายผู้มีปัญญาปกครองตน       พึงพอใจมีสติเที่ยวไปกับเขา
663   หมวดคบหา   คนห่อกฤษณาด้วยใบไม้        แม้ใบไม้ก็หอมไปด้วยฉันใด     การคบกับนักปราชญ์ก็หอมไปด้วยฉันนั้น
664   หมวดคบหา   ภิกษุผู้ฟุ้งซ่าน    คลอนแคลน    อาศัยมิตรชั่ว        ถูกคลื่นท่วมทับ  (อดทนต่อคำสั่งสอนไม่ได้)      ย่อมจมลงในห้วงน้ำใหญ่
665   หมวดคบหา   บัณฑิตไม่พึงคบอสัตบุรุษ    พึงคบแต่สัตบุรุษ       เพราะอสัตบุรุษย่อมนำไปสู่นรก    สัตบุรุษย่อมนำไปสู่สุคติ
666   หมวดคบหา   ควรคบกับคนที่คบตน      ไม่ควรคบคนที่ไม่คบตน      ผู้ใดไม่คบคนที่คบตน   ผู้นั้นชื่อว่าไม่มีธรรมของสัตบุรุษ
667   หมวดคบหา   ผู้คบคนชั่ว ย่อมถึงความสุขโดยส่วนเดียวไม่ได้        เขาย่อมยังตนให้ประสบโทษ      เหมือนกิ้งก่าเข้าฝูงเหี้ยฉะนั้น
668   หมวดคบหา   ผู้ปรารถนาความสุขที่มั่นคง    พึงเว้นมิตรชั่วเสีย     คบแต่บุคคลสูงสุด   และพึงตั้งอยู่ในโอวาทของท่าน
669   หมวดคบหา   ปราชญ์มีการอยู่ร่วมเป็นสุข      เหมือนสมาคมแห่งชาติ
670   หมวดคบหา   พึงสมาคมกับสัตบุรุษ     พึงทำความสนิทสนมกับสัตบุรุษ     ผู้นั้นรู้ทั่วถึงสัทธรรมของสัตบุรุษแล้ว        ย่อมหลุดพ้นจากทุกข์ทั้งปวง
671   หมวดคบหา   บุคคลควรคบผู้เลื่อมใสเท่านั้น    ควรเว้นผู้ไม่เลื่อมใส       ควรเข้าไปนั่งใกล้ผู้เลื่อมใส        เหมือนผู้ต้องการน้ำเข้าไปหาห้วงน้ำฉะนั้น
672   หมวดคบหา   คบคนเช่นใดเป็นมิตร    เขาก็เป็นคนเช่นนั้น      เพราะการอยู่ร่วมกันย่อมเป็นเช่นนั้น
673   หมวดคบหา   พึงเป็นผู้ใคร่ธรรม   ทรงไว้ซึ่งสุตะเป็นผู้สอบถาม       เข้าไปนั่งใกล้ท่านผู้มีศีล      และเป็นพหุสูตโดยเคารพ
674   หมวดคบหา   จิตจอดอยู่กับใคร   ถึงไกลกัน   ก็เหมือนอยู่ชิดใกล้    ใจหมางเมินใคร    ถึงใกล้กัน   ก็เหมือนอยู่แสนไกล
675   หมวดคบหา   วิญญูชน   หากเข้าใกล้บัณฑิตแม้เพียงครู่เดียว        ก็รู้ธรรมได้ฉับพลัน    เสมือนลิ้นที่รู้รสแกง
676   หมวดคบหา   คนห่อปลาเน่าด้วยใบหญ้าคา     แม้หญ้าคาก็พลอยเหม็นเน่าไปด้วยฉันใด    การคบกับคนพาลก็เป็นคนพาลฉันนั้น
677   หมวดคบหา   ไม่ควรไว้ใจคนที่ทำชั่วมาแล้ว       ไม่ควรไว้ใจคนที่พูดพล่อยๆ     ไม่ควรไว้ใจคนที่เห็นแก่ตัว    (คนที่มีปัญญาแต่เพื่อประโยชน์ของตัว)   ถึงคนที่ทำสงบเสงี่ยมเกินไป   ก็ไม่ควรไว้ใจ
678   หมวดคบหา   พึงแนะนำตักเตือนเถิด   พึงพร่ำสอนเถิด   พึงห้ามปรามจากความชั่วเถิด     คนที่ทำเช่นนั้น    ย่อมเป็นที่รักของสัตบุรุษ    และไม่เป็นที่รักของอสัตบุรุษ
679   หมวดคบหา   ผู้ใด   แม้หากมิได้กระทำความชั่ว     แต่คบหาเกลือกกลั้วกับผู้กระทำบาป    ผู้นั้นย่อมพลอยถูกระแวงในกรรมชั่ว     อีกทั้งเสียงเสื่อมเสียย่อมเกิดขึ้นแก่เขา
680   หมวดคบหา   พึงมองเห็นคนมีปัญญาที่ชอบชี้โทษ   พูดจาข่มขี่    เสมือนเป็นผู้บอกขุมทรัพย์    พึงคบคนที่เป็นบัณฑิตเช่นนั้นแหละ    เมื่อคบคนเช่นนั้นย่อมมีแต่ดี    ไม่มีเสียเลย
681   หมวดคบหา   ในกาลไหนๆผู้คบคนเลว     ย่อมเลว    คบคนเสมอกันไม่พึงเสื่อม     คบหาคนประเสริฐย่อมพลันเด่นขึ้น    เหตุนั้นควรคบคนที่สูงกว่าตน
682   หมวดคบหา   บัณฑิตพึงทำความเป็นเพื่อนกับคนมีศรัทธา    มีศีลเป็นที่รัก   มีปัญญาและเป็นพหุสูต         เพราะการสมาคมกับคนดีเป็นความเจริญ
683   หมวดคบหา   บัณฑิตไม่ควรทำความเป็นเพื่อนกับคนส่อเสียด   คนมักโกรธ  คนตระหนี่   และคนเพลิดเพลินในสมบัติ      เพราะการสมาคมกับคนชั่ว   เป็นความเลวทราม
684   หมวดคบหา   ปราชญ์ย่อมแนะนำสิ่งที่ควรแนะนำ      ไม่ชวนทำสิ่งที่มิใช่ธุระ     การแนะนำดี     เป็นความดีของปราชญ์       ปราชญ์ถูกกล่าวว่าโดยชอบก็ไม่โกรธ        ปราชญ์ย่อมรู้วินัย     การสมาคมกับปราชญ์จึงเป็นการดี
685   หมวดคบหา   ถ้าใจรักแล้ว   ถึงอยู่ห่างคนละฝั่งฟากสมุทร    ก็เหมือนอยู่สุดแสนใกล้       ถ้าใจชังแล้ว    ถึงอยู่สุดแสนใกล้     ก็เหมือนอยู่ไกลคนละฟากมหาสมุทร

[นภดล]

686   หมวดสร้างตัว   บุคคลตั้งตัวให้ได้    เหมือนก่อไฟจากกองน้อย
687   หมวดสร้างตัว   บุคคลพึงหาเลี้ยงชีพ    โดยทางชอบธรรม
688   หมวดสร้างตัว   บุคคลพึงประกอบการค้าที่ชอบธรรม
689   หมวดสร้างตัว   บุคคลไม่พึงหาทรัพย์ด้วยการคดโกง
690   หมวดสร้างตัว   จงทำงานให้สมกับอาหารที่บริโภค
691   หมวดสร้างตัว   จงเก็บรวบรวมทรัพย์สิน     เหมือนผึ้งเที่ยวรวมน้ำหวานสร้างรัง
692   หมวดสร้างตัว   ถึงไม่ได้   แต่ชอบธรรม     ยังดีกว่าได้โดยไม่ชอบธรรม
693   หมวดสร้างตัว   ขยัน    เอาธุระ     ทำเหมาะจังหวะ     ย่อมหาทรัพย์ได้
694   หมวดสร้างตัว   ทรัพย์สินย่อมพอกพูนขึ้นได้       เหมือนดังก่อจอมปลวก
695   หมวดสร้างตัว   การงานไม่คั่งค้างสับสน     เป็นมงคลอย่างสูงสุด
696   หมวดสร้างตัว   โภคะของใคร   ไม่ว่าสตรีหรือบุรุษ   ที่จะสำเร็จเพียงด้วยคิดเอา   ย่อมไม่มี
697   หมวดสร้างตัว   ความอุบัติแห่งผล      ย่อมมีได้ด้วยการกระทำของตน
698   หมวดสร้างตัว   ชีวิตจะอยู่ได้ที่ไหน   พึงไปที่นั้น          ไม่พีงให้ที่อยู่ฆ่าตนเสีย
699   หมวดสร้างตัว   คนที่ขยันในหน้าที่    ไม่ประมาท    เอาใจใส่สอดส่อง      ตรวจตรา    จัดการงานให้เรียบร้อย      เป็นอันดี      จึงควรเข้ารับราชการ
700   หมวดสร้างตัว   ขยันงาน    ไม่ประมาท   ฉลาดในวิธีจัดการ           เลี้ยงชีวิตแต่พอดี    ย่อมรักษาทรัพย์สมบัติ      ให้คงอยู่   และเพิ่มทวี
701   หมวดสร้างตัว   การได้ยศ    การได้ลาภ    การเลี้ยงชีพ      ด้วยการยอมลดคุณค่าของชีวิต    หรือด้วยการประพฤติอธรรม   เป็นสิ่งน่ารังเกียจ
702   หมวดสร้างตัว   ผลประโยชน์ทั้งปวง     ตั้งอยู่ที่หลัก 2   ประการ     คือการได้สิ่งที่ยังไม่ได้    และการรักษาสิ่งที่ได้แล้ว
703   หมวดสร้างตัว   คนมีปัญญา     ประกอบด้วยความรู้   ฉลาดในวิธีจัดงาน  รู้จักกาล   รู้จักสมัย    จึงควรเข้ารับราชการ
704   หมวดสร้างตัว   คนใดชอบนอน   ชอบมั่วสุม   ไม่เอางาน   เกียจคร้าน   เอาแต่โกรธ   งุ่นง่าน    นั้นคือปากทางของความเสื่อม
705   หมวดการปกครอง   ผู้มีภาระปกครองรัฐ    จงอย่าได้ประมาทเลย
706   หมวดการปกครอง   ถ้าผู้ปกครองทรงธรรม   ประเทศชาติก็เป็นสุข
707   หมวดการปกครอง   การอยู่ในอำนาจของผู้อื่น    เป็นทุกข์ทั้งสิ้น
708   หมวดการปกครอง   พึงระแวง    สิ่งที่ควรระแวง
709   หมวดการปกครอง   ผู้ปกครองชอบธรรมจึงจะดี
710   หมวดการปกครอง   ผู้บริหารโง่    ถึงจะเข้มแข็ง   ก็ไม่ดี
711   หมวดการปกครอง   พึงยกย่องคนที่ควรยกย่อง
712   หมวดการปกครอง   เมื่อมีความประมาท     ก็เกิดความเสื่อม
713   หมวดการปกครอง   เมื่อมีความเสื่อม   ก็เกิดโทษประดัง
714   หมวดการปกครอง   สักการะฆ่าคนชั่วได้
715   หมวดการปกครอง   พึงป้องกันภัยที่ยังมาไม่ถึง
716   หมวดการปกครอง   อิสรภาพ     เป็นสุขทั้งสิ้น
717   หมวดการปกครอง   คนพาล    เป็นผู้นำไม่ได้
718   หมวดการปกครอง   เมื่อมีความมัวเมา      ก็เกิดความประมาท
719   หมวดการปกครอง   ยกย่องผู้ควรยกย่องเป็นอุดมมงคล
720   หมวดการปกครอง   ผู้บริหารฉลาดและเข้มแข็ง   จึงจะดี
721   หมวดการปกครอง   พึงข่มคนที่ควรข่ม
722   หมวดการปกครอง   ผู้ปกครองที่ฉลาด    พึงแสวงสุขเพื่อประชาชน
723   หมวดการปกครอง   ผู้ถือความถูกต้องเป็นใหญ      ได้ชื่อว่าผู้เที่ยงธรรม
724   หมวดการปกครอง   ผู้เป็นใหญ่ไม่คำนึงถึงความถูกต้อง        ย่อมตกจากอำนาจ
725   หมวดการปกครอง   โสดาปัตติผลประเสริฐกว่าความเป็นใหญ่ในโลกทั้งปวง
726   หมวดการปกครอง   ถึงจะเป็นใหญ่เป็นโตขึ้นมา     ก็ควรมีความถ่อมตน
727   หมวดการปกครอง   ท่านผู้ครองแผ่นดิน       ทั้งหลาย          การที่ทำโดยผลีผลามจะแผดเผาตัวได้
728   หมวดการปกครอง   อย่าสำคัญตนว่า     เรามีอำนาจยิ่งใหญ่     แล้วทำให้ประชาชนพลอยพินาศ
729   หมวดการปกครอง   คนที่เป็นใหญ่   จะต้องใคร่ครวญให้ดีก่อน    จึงลงโทษ
730   หมวดการปกครอง   อำนาจเป็นใหญ่ในโลก
731   หมวดการปกครอง   ถึงมีกำลังพลน้อย    แต่มีความคิด      ก็เอาชนะกองทัพใหญ่ที่ไร้ความคิดได้
732   หมวดการปกครอง   ราชา          เป็นสง่าแห่งแคว้น
733   หมวดการปกครอง   ผู้บริหารหมู่ชน   เป็นปราชญ์             และมีกำลังเข้มแข็งจึงจะเป็นผลดี
734   หมวดการปกครอง   ผู้บริหารหมู่คณะ   ถึงจะมีกำลังอำนาจ            แต่เป็นคนพาลย่อม   ไม่เป็นผลดี
735   หมวดการปกครอง   ผู้ปกครองต้องทราบรายได้รายจ่ายด้วยตนเอง           ต้องทราบกิจการที่ทำแล้ว     และยังมิได้ทำด้วยตนเอง
736   หมวดการปกครอง   ในแว่นแคว้นของราชาผู้มีเมตตา          มีธรรมมั่นคง    ประชาชนจะนอนเป็นสุข         เหมือนนอนอยู่ในบ้านของตัว   ในร่มเงาอันเย็นสบาย
737   หมวดการปกครอง   ผู้ครองแผ่นดินที่เจ้าสำราญ    แส่หาแต่กามารมณ์           โภคทรัพย์จะพินาศหมด   นี่แลที่เรียกว่าทุกข์ภัยของผู้ครองแผ่นดิน
738   หมวดการปกครอง   เมื่อผู้ครองแผ่นดินประมาท          โภคทรัพย์ในรัฐทั้งหมดย่อมพินาศ         นี่แลเรียกว่าทุกข์ภัยของผู้ครองแผ่นดิน
739   หมวดการปกครอง   ผู้ใดไม่รู้เท่าทันเรื่องราวที่เกิดขึ้นได้โดยพลัน         ผู้นั้นจะหลงเข้าไปในอำนาจของศัตรู          และจะเดือดร้อนภายหลัง
740   หมวดการปกครอง   เมื่ออนารชนก่อกรรมชั่ว      อารชนใช้อาชญาหักห้าม          การกระทำนั้น      เป็นการสั่งสอน    หาใช่เป็นเวรไม่      บัณฑิตทั้งหลายเข้าใจกันอย่างนี้
741   หมวดการปกครอง   ดูเถิดมหาราช      พระองค์จงเสด็จเที่ยวสดับ  ดูความเป็นอยู่    ความเป็นไปในแว่นแคว้นแดนชนบท     ครั้นได้เห็นได้ฟังแล้ว   จึงปฎิบัติราชกิจนั้นๆ
742   หมวดการปกครอง   เริ่มแรก     แก้ไขข้อที่ผิดพลาดคลาดเคลื่อนให้เสร็จ   ระงับความโกรธกริ้วและความบันเทิงไว้ก่อน      จากนั้นจึงสั่งงาน    ข้อนี้นักปราชญ์กล่าวว่าเป็นวัตร(ระเบียบปฎิบัติ)  ของผู้ปกครอง
743   หมวดการปกครอง   ชาวชนบทไม่ได้รับการพิทักษ์รักษา      ถูกกดขี่ด้วยค่าธรรมเนียมโดยไม่ชอบธรรม   กลางคืนโจรปล้น   กลางวันข้าราชการข่มเหง        ในแว่นแคว้นผู้ปกครองชั่วร้าย     ย่อมมีคนอาธรรม์มากมาย
744   หมวดการปกครอง   เมื่อฝูงโคว่ายข้ามฟากอยู่    ถ้านำโคฝูงไปตรง       โคทั้งหมดย่อมว่ายตรงไปตาม   ฉันใด    ในหมู่มนุษย์ก็ฉันนั้น    ผู้ใดได้รับแต่งตั้งเป็นใหญ่     ถ้าผู้นั้นประพฤติธรรม     ประชาชนที่เหลือก็เป็นอันไม่ต้องกล่าวถึง     ถ้าราชาตั้งอยู่ในธรรม    รัฐทั้งหมดย่อมอ
745   หมวดการปกครอง   เมื่อฝูงโคว่ายข้ามฟากอยู่     ถ้านำฝูงไปคด        โคทั้งหมดก็ว่ายคดไปตาม   ฉันใด         ในหมู่มนุษย์ก็ฉันนั้น       ผู้ใดได้รับแต่งตั้งเป็นใหญ่       ถ้าประพฤติอธรรม         จะป่วยกล่าวไปไยถึงประชาชนที่เหลือ      ถ้าราชาไม่ตั้งอยู่ในธรรม       รัฐทั้งหมด
746   หมวดการปกครอง   ผู้ใดทำความชั่วด้วยสำคัญตัวว่า     เราเป็นผู้ยิ่งใหญ่     ครั้นทำแล้ว    ก็ไม่หวั่นเกรงต่อคนทั้งหลาย      ผู้นั้นจะดำรงชีพอยู่ยืนยาวด้วยความชั่วนั้นก็หาไม่     แม้เทพทั้งหลาย      ก็มองดูเขาด้วยนัยน์ตาอันเหยียดหยาม
747   หมวดสามัคคี   สามัคคีของหมู่ทำให้เกิดสุข
748   หมวดสามัคคี   จงสามัคคีมีน้ำใจต่อกัน
749   หมวดสามัคคี   ความเพียรของหมู่ชนผู้พร้อมเพรียงกันทำให้เกิดสุข
750   หมวดสามัคคี   สุกรทั้งหลายพร้อมเพรียงกันยังฆ่าเสือโคร่งได้      เพราะใจรวมเป็นอันเดียว
751   หมวดสามัคคี   ความพร้อมเพรียงของปวงชนผู้เป็นหมู่     ยังความเจริญให้สำเร็จ
752   หมวดสามัคคี   พึงศึกษาความสามัคคี     ความสามัคคีนั้น        ท่านผู้รู้ทั้งหลาย    สรรญเสริญแล้ว     ผู้ยินดีในสามัคคี           ตั้งอยู่ในธรรม    ย่อมไม่คลาดจากธรรมอันเกษมจากโยคะ
753   หมวดสามัคคี   ท่านทั้งหลายจงเห็นความวิวาทโดยความเป็นภัย     และความไม่วิวาทโดยความปลอดภัยแล้ว        เป็นผู้พร้อมเพรียง   มีความประนีประนอมกันเถิด   นี้เป็นพระพุทธานุศาสนี
754   หมวดสามัคคี   ผู้ใดเมื่อคนอื่นล่วงเกินกันอยู่      ตนเองกลับหาทางเชื่อมเขาให้คืนดีกันได้     ผู้นั้นแล    ชื่อว่าเป็นคนเอาภาระ     เป็นผู้จัดธุระที่ดียอดเยี่ยม
755   หมวดสามัคคี   ผู้ใดรู้โทษที่ตนล่วงละเมิด  1   ผู้ใดย่อมรับรู้โทษ   ที่เขามาสารภาพ  1  คนทั้งสองนี้ย่อมพร้อมเพรียงกันยิ่งขึ้น       มิตรภาพของเขาย่อมไม่เสื่อมคลาย
756   หมวดสามัคคี   ถ้าแม้สัตบุรุษวิวาทกัน     ก็กลับเชื่อมกันได้สนิทโดยเร็ว     ส่วนคนพาลทั้งหลายย่อมแตกกันเหมือนภาชนะดิน     เขาย่อมไม่ได้ความสงบเวรกันเลย
757   หมวดเกื้อกูลสังคม   พึงสละทรัพย์    เพื่อรักษาอวัยวะ
758   หมวดเกื้อกูลสังคม   พึงสละอวัยวะ   เพื่อรักษาชีวิต
759   หมวดเกื้อกูลสังคม   พึงสละอวัยวะ   ทรัพย์   และแม้ชีวิต    เพื่อรักษาความถูกต้อง
760   หมวดเกื้อกูลสังคม   ผู้ฉลาดควรสละสุขเล็กน้อย      เพื่อสุขยิ่งใหญ่ของส่วนรวม
761   หมวดพบสุข   ผู้ไม่มีอะไรให้กังวล    ย่อมมีแต่ความสุข
762   หมวดพบสุข   ไม่มีอะไรเลย      ไม่มีใครเบียดเบียน
763   หมวดพบสุข   ท่านผู้ไกลกิเลส   มีความสุขจริงหนอ
764   หมวดพบสุข   คนมีห่วงกังวล    ย่อมวุ่นวายอยู่
765   หมวดพบสุข   ตราบใดยังมีชิ้นเนื้อคาบไว้นิดหน่อย      ตราบนั้นก็ยังถูกกลุ้มรุมยื้อแย่ง
766   หมวดพบสุข   ความโศกนำสิ่งล่วงแล้วคืนมาไม่ได้      ความโศกไม่อาจนำมาซึ่งความสุขในอนาคต
767   หมวดพบสุข   พวกมนุษย์ผู้อ่อนปัญญา   ไม่เห็นอริยธรรม    สนทนาถกเถียงกันทั้งวันทั้งคืน      แต่ในเรื่องที่ว่า    เงินของเรา   ทองของเรา
768   หมวดพบสุข   ผู้ถึงธรรม   ไม่เศร้าโศกถึงสิ่งที่ล่วงไปแล้ว     ไม่ฝันเพ้อถึงสิ่งที่ยังไม่มาถึง    ดำรงอยู่ด้วยสิ่งที่เป็นปัจจุบัน   ฉะนั้น    ผิวพรรณจึงผ่องใส
769   หมวดพบสุข   ผู้ที่มัวเพลินประมาทอยู่กับสิ่งที่ชอบใจ   สิ่งที่รัก    และสิ่งที่เป็นสุข   จะถูกสิ่งที่ไม่ชอบ      ไม่รักและความทุกข์   เข้าครอบงำ
770   หมวดพบสุข   มัวเศร้าโศกอยู่ก็ซูบผอมลง    อาหารก็ไม่อยากรับประทาน   ศัตรูก็พลอยดึใจ         ในเมื่อเขาถูกลูกศรแห่งความโศกเสียบแทงย่ำแย่อยู่
771   หมวดพบสุข   ชนทั้งหลายผู้ยังอ่อนปัญญา    เฝ้าแต่เพ้อฝัน  สิ่งที่ยังไม่มาถึง  และหวนละห้อยถึงความหลังอันล่วงไปแล้วจึงซูบซีดหม่นหมอง  เสมือนต้นอ้อสด  ที่เขาถอนขึ้น ทิ้งไว้ในกลางแดด
772   หมวดพบสุข   ผู้ใดพอใครถามถึงทุกข์ของตน   ก็บอกเขาเรื่อยไป  ทั้งที่มิใช้กาลอันควร  ผู้นั้นจะมีแต่มิตรชนิดเจ้าสำราญ  ส่วนผู้หวังดีต่อเขาก็มีแต่ทุกข์
773   หมวดพบสุข   ได้ลาภ เสื่อมลาภ ได้ยศ เสื่อมยศ นินทา สรรเสริญ สุข และ ทุกข์  สิ่งเหล่านี้เป็นธรรมดาในหมู่มนุษย์ไม่มีความเที่ยงแม้แน่นอน  อย่าเศร้าโศกเลย  ท่านจะโศกเศร้าไปทำไม
774   หมวดพบสุข   คนฉลาด  พึงรู้จักกาลอันสมควร  กำหนดเอาคนที่มีความคิด  ที่ร่วมใจกันได้แล้ว  จึงบอกทุกข์ร้อน  โดยกล่าววาจาสละสลวย  ได้ถ้อยได้ความ
775   หมวดพบสุข   เราเดินทางไปในแดนสัตว์ร้าย  ก็ไม่หวาดหวั่น ถึงจะนอนหลับในที่เช่นนั้น  ก็ไม่กลัวเกรง  คืนวันผ่านไปไม่มีอะไรให้เราเดือดร้อน  เรามองไม่เห็นว่ามีอะไรที่จะเสีย  ณ ที่ไหน  ในโลก  เพราะฉะนั้น  เราจึงนอนสบาย  ใจก็คิดแต่จะช่วยเหลือปวงสัตว์
776   หมวดพบสุข   ดอกบัว  เกิดและเจริญงอกงามในน้ำแต่ไม่ติดน้ำ   ทั้งส่งกลิ่นหอม  ชื่นชูใจให้รื่นรมย์ฉันใด  พระพุทธเจ้าทรงเกิดในโลก และอยู่ในโลก แต่ไม่ติดโลก  เหมือนบัวไม่ติดน้ำฉันนั้น
777   หมวดทาน   ผู้ให้ ย่อมเป็นที่รัก
778   หมวดทาน   ของที่ให้แล้ว  ชื่อว่านำออกไปอย่างดีแล้ว
779   หมวดทาน   ผู้ให้สิ่งที่เลิศ ย่อมได้สิ่งที่เลิศอีก
780   หมวดทาน   การเลือกให้  พระสุคตทรงสรรเสริญ
781   หมวดทาน   เป็นคนควรให้ปันบ้าง ไม่มากก็น้อย
782   หมวดทาน   คนฉลาด พลอยยินดีการให้ทาน
783   หมวดทาน   คนดี บำเพ็ญประโยชน์แก่ปวงชน
784   หมวดทาน   คนดี ชอบช่วยเหลือเกื้อกูลผู้อื่น
785   หมวดทาน   คนใจการุณ ช่วยแก้ไขคนให้หายโศกเศร้า
786   หมวดทาน   เมื่อจิตเลื่อมใสแล้ว ทักขิณาทานชื่อว่าน้อย ย่อมไม่มี
787   หมวดทาน   ปราชญ์ผู้ให้ความสุข ย่อมได้รับความสุข
788   หมวดทาน   ผู้บูชา ย่อมได้บูชาตอบ
789   หมวดทาน   ผู้ใดสั่งสอนธรรม ผู้นั้นชื่อว่าให้สิ่งที่ไม่ตาย
790   หมวดทาน   จงช่วยเหลือคนเดือนร้อน ด้วยความตั้งใจ
791   หมวดทาน   ให้ของดี ย่อมได้ของดี
792   หมวดทาน   ผู้ให้ย่อมเป็นที่รัก คนหมู่มากย่อมคบเขา
793   หมวดทาน   คนพาลเท่านั้น ย่อมไม่สรรเสริญทาน
794   หมวดทาน   คนดีจัดการโภคทรัพย์ ทำประโยชน์แก่คนจำนวนมาก
795   หมวดทาน   ท่านว่า ทานและการรบ เสมอกัน
796   หมวดทาน   คนควรให้ของที่ควรให้
797   หมวดทาน   ผู้ให้สิ่งประเสริฐ ย่อมถึงฐานะที่ประเสริฐ
798   หมวดทาน   เมื่อให้ บุญก็เพิ่มขึ้น
799   หมวดทาน   กินคนเดียว ไม่ได้ ความสุข
800   หมวดทาน   ผู้ให้สิ่งที่ชอบใจ ย่อมได้สิ่งที่ชอบใจ
801   หมวดทาน   ในโลกนี้ เวรระงับด้วยเวร ไม่เคยมี
802   หมวดทาน   ผู้ให้ ย่อมผูกไมตรีไว้ได้
803   หมวดทาน   ไม่พึงบริโภคของอร่อยแต่ผู้เดียว
804   หมวดทาน   คนมีปัญญาอยู่ครองเรือน ก็เป็นประโยชน์แก่คนจำนวนมาก
805   หมวดทาน   นอกจากการแบ่งปันเผื่อแผ่กันแล้ว สัตว์ทั้งปวงหามีที่พึ่งอย่างอื่นไม่
806   หมวดทาน   ของที่ให้แล้ว  ชื่อว่าออกผลเป็นความสุขแล้ว  ส่วนของที่ยังไม่ได้ให้ ยังไม่มีผลเช่นนั้น
807   หมวดทาน   พึงนำสมบัติออกด้วยการให้,  วัตถุที่ให้แล้วย่อมเป็นอันนำออกดีแล้ว, วัตถุที่ให้แล้วย่อมมีผลเป็นสุข, ส่วนวัตถุที่ยังไม่ได้ให้ก็ไม่เป็นอย่างนั้น
808   หมวดทาน   คนใด มั่งมีทรัพย์สินเงินทอง มีของกินของใช้มาก แต่บริโภคของอร่อยคนเดียว นั้นเป็นปากทางแห่งความเสื่อม
809   หมวดทาน   คนใด มารดาบิดาแก่เฒ่า ล้วงพ้นวัยหนุ่มวัยสาวไปแล้ว ตนเองสามารถก็ไม่เลี้ยงดู นั้นคือปากทางแห่งความเสื่อม
810   หมวดทาน   บัณฑิตสามารถปัดเป่าความเศร้าโศกของคนอื่นได้ จึงจัดว่าเป็นที่พึ่งยอดเยี่ยมของคนทั้งหลาย
811   หมวดทาน   การให้ทานนั้นปราชญ์สรรเสริญกันโดยมากอย่างแน่นอน แต่ กระนั้น บทธรรมก็ยังประเสริฐกว่าทาน
812   หมวดทาน   ห้วงน้ำที่เต็ม ย่อมยังสาครให้เต็มได้ฉันใด, ทานที่ให้แต่โลกนี้ ย่อมสำเร็จแก่ผู้ละไปแล้วฉันนั้น
813   หมวดทาน   ผู้ให้สิ่งที่เลิศ ให้สิ่งที่ดี ให้สิ่งที่ประเสริฐ ย่อมเป็นผู้มีอายุยืน มียศในภพที่ตนเกิด
814   หมวดทาน   ผู้ให้ข้าว ชื่อว่าให้กำลัง ผู้ให้ผ้า ชื่อว่าให้ผิวพรรณ ผู้ให้ยานพาหณะ ชื่อว่าให้ความสุข ผู้ให้ประทีปโคมไฟ ชื่อว่าให้จักษุ
815   หมวดทาน   ผู้ใดไม่ให้ทานในคนที่ไม่ควรให้  ให้ทานในคนที่ควรให้ เมื่อผู้นั้นประสบความเสื่อมเพราะอันตราย ย่อมได้สหาย
816   หมวดทาน   ผู้ใดให้ที่พักอาศัย ผู้นั้นชื่อว่าให้สิ่งทั้งปวง ผู้ใดสอนธรรม ผู้นั้นชื่อว่าให้อมตะ
817   หมวดทาน   เมื่อให้ทานในวัตถุอันเลิศ บุญอันเลิศ อายุ วรรณะ ยศ เกียรต สุข และกำลังอันเลิศ ก็เจริญ
818   หมวดทาน   ให้ทานเป็นเบื้องต้นก่อน จึงได้สุขบัดนี้ เหมือนรดน้ำที่โคนให้ผลที่ปลาย
819   หมวดทาน   ผู้ใดให้ทานในบุคคลที่ไม่ควรให้ ไม่ให้ทานในคนที่ควรให้ เมื่อผู้นั้นถึงความเสื่อมเพราะอันตราย ย่อมไม่ได้สหาย
820   หมวดทาน   ชนเหล่าใด สร้างสวน ปลูกป่า ให้โรงประปา บ่อน้ำ และ ที่พักอาศัย บุญของชนเหล่านั้นย่อมเพิ่มพูนทุกเมื่อ ทั้งคืนทั้งวัน
821   หมวดทาน   ตรวจดูด้วยจิต ทั่วทุกทิศแล้ว ไม่พบใครที่ไหน เป็นที่รักยิ่งกว่าตนเลย คนอื่นก็รักตนมากเช่นเดียวกัน ฉะนั้น ผู้รักตน จึงไม่ควรเบียดเบียนคนอื่น
822   หมวดทาน   ผู้ให้อาหาร ชื่อว่าให้กำลัง ผู้ให้ผ้านุ่งห่ม ชื่อว่าให้ผิวพรรณ ผู้ให้ยานพาหนะ ชื่อว่าให้ความสะดวก ผู้ใดให้ที่พำนักอาศัย ผู้นั้นชื่อว่าให้ทั้งหมด
823   หมวดทาน   ผู้ให้ของชอบใจ ย่อมได้ของชอบใจ ผู้ให้ของเลิศ ย่อมได้ของเลิศ ผู้ให้ของดี ย่อมได้ของดี ผู้ให้ของประเสริฐ ย่อมถึงฐานะอันประเสริฐ
824   หมวดทาน   นกชนิดหนึ่งเที่ยวบินอยู่ตามช่องเขา และ ไหล่เขา มีชื่อว่านกมัยหกะ มันบินไปสู่ต้นเลียบอันมีผลสุก แล้วร้องว่า *ของข้า ๆ* เมื่อนกมัยหกะร้องอยู่อย่างนั้นฝูงนกทั้งหลายก็พากันบินมาจิกกินผลเลียบ แล้วก็พากันบินไป นกมัยหกะก็ยังพร่ำอยู่อย่างเดิมนั้นเอง   คนบางคนในโล
825   หมวดทาน   สัตว์ทั้งปวง ย่อมหวาดหวั่นต่ออาชญา  สัตว์ทั้งปวงย่อมกลัวความตาย  สัตว์ทั้งปวง ย่อมหวาดหวั่นต่ออาชญา  ชีวิตเป็นที่รักของทุกคน   เราฉันใด สัตว์เหล่านี้ก็ฉันนั้น สัตว์เหล่านี้ฉันใด เราก็ฉันนั้น นึกถึงเขา เอาตัวเราเข้าเทียบแล้ว ไม่ควรเข่นฆ่า ไม่ควรให้สังหารกั
826   หมวดศีล   ศีลเป็นเยี่ยมในโลก
827   หมวดศีล   ศีลพึงรู้ได้เมื่ออยู่ร่วมกัน
828   หมวดศีล   ศีลยังประโยชน์ให้สำเร็จตราบเท่าชรา
829   หมวดศีล   นักปราชญ์พึงรักษาศีล
830   หมวดศีล   เมื่อคอยระวังอยู่ เวรย่อมไม่ก่อขึ้น
831   หมวดศีล   ความสำรวมในที่ทั้งปวง เป็นดี ท่านว่าศีล เป็นความดี
832   หมวดศีล   ผู้ไม่มีศีล ไม่มั่นคง ถึงจะเป็นอยู่ตั้งร้อยปี, ส่วนผู้มีศีล เพ่งพินิจ มีชีวิตอยู่วันเดียว ประเสิรฐกว่า
833   หมวดศีล   เวทมนต์ ชาติกำเนิด พวกพ้อง นำสุขมาให้ในสัมปรายภพไม่ได้, ส่วนศีลของตนที่บริสุทธิ์ดีแล้ว จึงนำสุขมาให้ในสัมปรายภพได้
834   หมวดศีล   เมื่อภิกษุมีมานะ ประมาทแล้ว มีความหวังในภายนอก, ศีล สมาธิ ปัญญา ย่อมไม่ถึงความบริบูรณ์
835   หมวดศีล   ผู้มีปรีชา มั่นคงดีแล้วในศีล ย่อมได้รับชื่อเสียงในโลกนี้ ละไปแล้ว ย่อมดีใจในสวรรค์ ชื่อว่าย่อมดีใจในที่ทั้งปวง
836   หมวดศีล   ถ้าเป็นพหุสูต มั่นคงดีในศีล บัณฑิตย่อมสรรเสริญเขา ด้วยคุณ 2 ประการ คือ ด้วยศีล และ ด้วยสุตะ
837   หมวดศีล   ศีลเป็นที่พึ่งเบื้องต้น เป็นมารดาของกัลยาณธรรมทั้งหลาย เป็นประมุขของธรรมทั้งปวง เพราะฉะนั้นควรชำระศีลให้บริสุทธิ์
838   หมวดศีล   คนเขลา ไม่มั่นคงในศีล ถูกติเตียนในโลกนี้ และ ละไปแล้วย่อมเสียใจในอบายชื่อว่าย่อมเสียใจในที่ทั้งปวง
839   หมวดศีล   คนผู้ทุศีลย่อมได้รับความติเตียน และ ความเสียชื่อเสียง ส่วนผู้มีศีลธรรม ได้รับชื่อเสียง และ ความยกย่องสรรเสริญทุกเมื่อ
840   หมวดศีล   มารค้นหาอยู่ ย่อมไม่พบช่องทางของท่านผู้มีศีลสมบูรณ์ ผู้อยู่ด้วยความไม่ประมาท หลุดพ้นแล้ว เพราะความรู้ชอบของท่าน
841   หมวดศีล   ผู้มีศีลย่อมได้มิตรมาก ด้วยความสำรวม ส่วนผู้ไม่มีศีล ประพฤติชั่ว ย่อมแตกจากมิตร
842   หมวดศีล   ศีลนั้นเทียวเป็นเลิศในโลกนี้ ส่วนผู้มีปัญญาเป็นผู้สูงสุด ความชนะในหมู่มนุษย์และเทวดา ย่อมมีเพราะศีลและปัญญา
843   หมวดศีล   พึงรักษาศีลในโลกนี้ เพราะศีลที่รักษาดีแล้ว เสพแล้วในโลกนี้ ย่อมน้อมนำมาซึ่งสมบัติทั้งปวง
844   หมวดศีล   ศีลเป็นกำลัง ไม่มีที่เปรียบ ศีลเป็นอาวุธสูงสุด ศีลเป็นเครื่องประดับอย่างประเสริญสุด ศีลเป็นเกราะอย่างอัศจรรย์
845   หมวดศีล   ศีลเป็นสะพานอันมีศักดิ์ใหญ่ ศีลเป็นกลิ่นที่ไม่มีกลิ่นอื่นยิ่งกว่า ศีลเป็นเครื่องลูบไล้อันประเสริฐ ซึ่งเป็นเครื่องขจรไปทั่วทุกทิศ
846   หมวดศีล   ผู้มีปัญญา เมื่อปรารถนาสุข 3 อย่าง คือ ความสรรเสริญ  ความได้ทรัพย์ และ ความละไปบันเทิงในสวรรค์ ก็พึงรักษาศีล
847   หมวดศีล   ศีลเป็นคุณรวมกำลังอย่างเลิศ  ศีลเป็นเสบียงทางอย่างสูงสุด ศีลเป็นผู้นำทาง  อย่างประเสริฐสุด เพราะศีล มีกลิ่นขจรไปทั่วทุกทิศ
848   หมวดศีล   ความพร้อมเพรียงของหมู่เป็นสุข และ การสนับสนุนคนผู้พร้อมเพรียงกันก็เป็นสุข, ผู้ยินดีในคนผู้พร้อมเพรียงกัน ตั้งอยู่ในธรรม ย่อมไม่คลาดจากธรรมอันเกษมจากโยคะ
849   หมวดศีล   ผู้ใดในโลกนี้ สำรวมทางกาย วาจา และ ใจ ไม่ทำบาปอะไร และ ไม่พูดพล่อย เพราะเหตุแห่งตน , ท่านเรียกคนอย่างนั้นว่า ผู้มีศีล

[นภดล]

850   หมวดจิต   ธรรมทั้งหลาย มีจิตนำหน้า
851   หมวดจิต   การฝึกจิตเป็นความดี
852   หมวดจิต   จิตที่คุ้มครองแล้ว นำสุขมาให้
853   หมวดจิต   พึงรักษาจิตของตน เหมือนคนประคองบาตรเต็มด้วยน้ำมัน
854   หมวดจิต   ผู้ประพฤติตามอำนาจของจิต ย่อมลำบาก
855   หมวดจิต   เมื่อจิตไม่เศร้าหมองแล้ว สุคติเป็นอันหวังได้
856   หมวดจิต   ก็บาปเกิดจากอารมณ์ใด ๆ พึงห้ามใจจากอารมณ์นั้น ๆ
857   หมวดจิต   โลกอันจิตย่อมนำไป
858   หมวดจิต   จิตที่ฝึกแล้ว นำสุขมาให้
859   หมวดจิต   จงตามรักษาจิตของตน
860   หมวดจิต   คนฉลาด ทำจิตของตนให้ซื่อตรง
861   หมวดจิต   เมื่อจิตเศร้าหมองแล้ว ทุคติเป็นอันต้องหวัง
862   หมวดจิต   พึงเป็นผู้ฉลาดในกระบวนจิตของตน
863   หมวดจิต   จิตของเรามีธรรมชาติดิ้นรน กวัดแกว่ง รักษายาก ห้ามยาก
864   หมวดจิต   จิตนั้นเห็นได้แสนยาก ละเอียดอ่อนยิ่งนัก มักตกไปหาอารมณ์ที่ใคร่
865   หมวดจิต   ผู้รู้จักควบคุมจิตใจ จะพ้นไปได้จากบ่วงของมาร
866   หมวดจิต   สติกำหนดลมหายใจเข้าออก อันผู้ประเสริฐอบรมบริบูรณ์ดีแล้ว, ทั้งกายทั้งจิตของผู้นั้นก็ไม่หวั่นไหว
867   หมวดจิต   ฝนย่อมรั่วรดเรือนที่มุงไม่ดีฉันใด,   ราคะย่อมรั่วรดจิตที่ไม่ได้อบรมฉันนั้น
868   หมวดจิต   จิตของท่านย่อมเดือนร้อน เพราะเข้าใจผิด,  ท่านจงเว้นเครื่องหมายที่สวยงามประกอบด้วยความรัก
869   หมวดจิต   สติกำหนดลมหายใจเข้าออก อันผู้ใดไม่อบรมให้บริบูรณ์, ทั้งกายทั้งจิตของผู้นั้นก็หวั่นไหว
870   หมวดจิต   ผู้ใดมักหวาดสะดุ้งต่อเสียง เหมือนเนื้อทรายในป่า ท่านเรียกผู้นั้นว่ามีจิตเบา, พรตของเขาย่อมไม่สำเร็จ
871   หมวดจิต   ผู้มีจิตอันไม่ชุ่มด้วยราคะ มีใจอันโทสะไม่กระทบแล้ว มีบุญและบาปอันละได้แล้ว ตื่นอยู่ ย่อมไม่มีภัย
872   หมวดจิต   จิตเกื้อกูลที่อบรมบริบูรณ์ดีแล้ว เป็นจิตหาประมาณมิได้, กรรมใดที่ทำแล้วพอประมาณ กรรมนั้นจักไม่เหลือในจิตนั้น
873   หมวดจิต   เมื่อมีจิตไม่มั่นคง ไม่รู้พระสัทธรรม มีความเลื่อมใสเลื่อนลอย ปัญญาย่อมไม่บริบูรณ์
874   หมวดจิต   จิตนี้ถูกยกขึ้นจากอาลัย คือกามคุณ เพื่อละที่ตั้งแห่งมาร ย่อมดิ้นรน เหมือนปลาถูกจับขึ้นจากน้ำโยนไปบนบกฉะนั้น
875   หมวดจิต   ความบริสุทธิ์ก็ดี ผู้ที่ประเสริฐล้วนก็ดี ขันติ และ โสรัจจะ ก็ดี จะเป็นผู้สนิทก็ดี ย่อมไม่มีเพราะการชำระล้างด้วยน้ำ
876   หมวดจิต   โลกถูกจิตนำไป ถูกจิตชักไป, สัตว์ทั้งปวงไปสู่อำนาจแห่งจิตอย่างเดียว
877   หมวดจิต   การฝึกจิตที่ข่มยาก ที่เบา มักตกไปในอารมณ์ที่น่าใคร่ เป็นความดี,  เพราะว่าจิตที่ฝึกแล้ว นำสุขมาให้
878   หมวดจิต   โจรกับโจร หรือ ไพรีกับไพรี พึงทำความพินาศให้แก่กัน,  ส่วนจิตที่ตั้งไว้ผิด พึงทำให้เสียหายยิ่งกว่านั้น
879   หมวดจิต   ภูเขาหินแท่งทึบ ไม่สั่นสะเทือนเพราะลมฉันใด,  บัณฑิตย่อมไม่หวั่นไหวในนินทาและสรรเสริญฉันนั้น
880   หมวดจิต   คนมีปัญญาทำจิตที่ดิ้นรน กวัดแกว่ง รักษายาก ห้ามยาก ให้ตรงได้ เหมือนช่างศร ทำลูกศรให้ตรงได้ฉะนั้น
881   หมวดจิต   ผู้มีปัญญา พึงรักษาจิตที่เห็นได้ยากนัก ละเอียดนัก มักตกไปในอารมณ์ที่น่าใคร่, เพราะว่าจิตที่คุ้มครองแล้วนำสุขมาให้
882   หมวดจิต   ผู้ใดจักสำรวมจิตที่ไปไกล เที่ยวไปดวงเดียว ไม่มีรูปร่าง มีกายเป็นที่อาศัย, ผู้นั้นจักพ้นจากเครื่องผูกมารได้
883   หมวดจิต   จิตที่ตั้งไว้ถูกต้อง ทำคนให้ประเสริฐ ประสบผลดี ยิ่งกว่าที่มารดาบิดา หรือ ญาติทั้งหลายใด ๆ จะทำให้ได้
884   หมวดจิต   คนใดมีจิตไม่ท้อถอย มีใจไม่หดหู่ บำเพ็ญกุศลธรรมเพื่อบรรลุที่เกษมจากโยคะ พึงบรรลุธรรมเป็นที่สิ้นสังโยชน์ทั้งปวงได้
885   หมวดจิต   ภิกษุเพ่งพินิจ มีจิตหลุดพ้น รู้ความเกิด และความเสื่อมแห่งโลกแล้ว มีใจดี ไม่ถูกกิเลศอาศัย มีธรรมนั้นเป็นอานิสงส์ พึงหวังความบริสุทธิ์แห่งใจได้
886   หมวดจิต   ผู้ใดทำกรรมชั่ว ล่อลวงเอาทรัพย์พี่น้อง พ่อแม่ ผู้นั้นมีจิตชั่วร้าย ย่อมไม่มีความเจริญ แม้เทวดาก็ไม่บูชาเขา
887   หมวดจิต   ผู้ถูกตัณหาครอบงำ ถูกศีลพรตผูกมัด ประพฤติตบะ อันเศร้าหมองตั้งร้อยปี จิตของเขาก็หลุดพ้นด้วยดีไม่ได้ เขามีตนเลวจะถึงฝั่งไม่ได้
888   หมวดจิต   เสนาแม้หมู่ใหญ่ พร้อมด้วยพระราชา รบอยู่ ไม่พึงได้ประโยชน์ที่สัตบุรุษผู้มีขันติพึงได้, เพราะว่าเวรทั้งหลายของผู้มีขันติเป็นกำลัง ย่อมสงบระงับ
889   หมวดจิต   บุคคลรู้กายนี้ที่เปรียบด้วยหม้อ กั้นจิตที่เปรียบด้วยเมืองนี้แล้ว พึงรบมารด้วยอาวุธ คือปัญญา และพึงรักษาแนวที่ชนะไว้ ไม่พึงยับยั้งอยู่
890   หมวดปัญญา   ผู้มีปัญญา พึงรู้ได้ด้วยการสนทนา
891   หมวดปัญญา   ปัญญาย่อมเกิดเพราะความประกอบด้วยหลายประการ
892   หมวดปัญญา   ปัญญาเป็นรัตนะแห่งนรชน
893   หมวดปัญญา   ผู้ไม่ประมาท พินิจพิจารณา ตั้งใจฟัง ย่อมได้ปัญญา
894   หมวดปัญญา   ปัญญาไม่มีแก่ผู้ไม่พินิจพิจารณา
895   หมวดปัญญา   คนเราจะมองเห็นอรรถชัดแจ้งได้ด้วยปัญญา
896   หมวดปัญญา   ผู้มีปัญญาอยู่ครองเรือน เป็นไปเพื่อประโยชน์แก่คนมาก
897   หมวดปัญญา   ปัญญาเป็นเครื่องปกครองตัว
898   หมวดปัญญา   รู้จักฟัง ย่อมได้ปัญญา
899   หมวดปัญญา   พึงวิจัยเรื่องราวตลอดสายให้ถึงต้นตอ
900   หมวดปัญญา   ความสิ้นปัญญาย่อมเกิดเพราะความไม่ประกอบ
901   หมวดปัญญา   คนเกียจคร้านย่อมไม่พบทางด้วยปัญญา
902   หมวดปัญญา   ปัญญา ย่อมเกิดเพราะใช้การ
903   หมวดปัญญา   ไม่พึงละเลยการใช้ปัญญา
904   หมวดปัญญา   ปราชญ์ว่า ชีวิตที่อยู่ด้วยปัญญา ประเสริฐสุด
905   หมวดปัญญา   คนย่อมบริสุทธิ์ด้วยปัญญา
906   หมวดปัญญา   ปัญญาเป็นเครื่องวินิจฉัยสิ่งที่ได้เล่าเรียน
907   หมวดปัญญา   ปัญญาแล ประเสริฐกว่าทรัพย์
908   หมวดปัญญา   ปัญญา เป็นดวงแก้วของคน
909   หมวดปัญญา   ปัญญา เป็นแสงสว่างในโลก
910   หมวดปัญญา   คนมีปัญญา ถึงแม้ตกทุกข์ ก็ยังหาสุขพบ
911   หมวดปัญญา   ความพินิจ ไม่มีแก่คนไร้ปัญญา
912   หมวดปัญญา   คนฉลาดกล่าวว่า ปัญญาแลประเสริฐสูงสุด
913   หมวดปัญญา   คนย่อมเห็นเนื้อความด้วยปัญญา
914   หมวดปัญญา   เมื่อขาดปัญญา ถึงจะมีทรัพย์ ก็เป็นอยู่ไม่ได้
915   หมวดปัญญา   ปัญญาประเสริฐกว่าทรัพย์
916   หมวดปัญญา   ปัญญาย่อมปกครองบุรุษนั้น
917   หมวดปัญญา   ผู้มีปัญญา รู้เนื้อความแห่งภาษิตคนเดียวเท่านั้น ประเสริฐกว่า
918   หมวดปัญญา   ปัญญาย่อมเจริญด้วยประการใด ควรตั้งตนไว้ด้วยประการนั้น
919   หมวดปัญญา   ราคะ โทสะ ความมัวเมา และ โมหะ เข้าที่ไหน ปัญญาย่อมเข้าไม่ถึงที่นั้น
920   หมวดปัญญา   ขาดตาปัญญาเสียแล้ว ก็เหมือนคนตาบอด เหยียบลงไปได้ แม้กระทั่งไฟที่ส่องทาง
921   หมวดปัญญา   คนมีปัญญา ถึงสิ้นทรัพย์ ก็ยังเป็นอยู่ได้
922   หมวดปัญญา   คนมีปัญญาประเสริฐกว่า คนโง่ถึงจะมียศก็หาประเสริฐไม่
923   หมวดปัญญา   คนที่อิ่มด้วยปัญญา ตัณหาจะครอบงำเอาไว้ในอำนาจไม่ได้
924   หมวดปัญญา   ปราชญ์กล่าวชีวิตของผู้เป็นอยู่ด้วยปัญญา ว่า ประเสริฐสุด
925   หมวดปัญญา   คนมีปัญญาทราม ได้ยศแล้ว ย่อมประพฤติสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์แก่ตน ย่อมปฏิบัติ เพื่อเบียดเบียนทั้งตนและผู้อื่น
926   หมวดปัญญา   ถึงสิ้นทรัพย์ ผู้มีปัญญาก็เป็นอยู่ได้, แต่อับปัญญา แม้มีทรัพย์ก็เป็นอยู่ไม่ได้
927   หมวดปัญญา   ผู้มีปัญญา ถึงพร้อมด้วยความรู้ ฉลาดในวิธีจัดการงาน รู้กาลและรู้สมัย เขาพึงอยู่ในราชการได้
928   หมวดปัญญา   ถ้าพึงเห็นสุขอันไพบูลย์ เพราะยอมเสียสละสุขส่วนน้อย ผู้มีปัญญาเล็งเห็นสุขอันไพบูลย์ ก็ควรสละสุขส่วนน้อยเสีย
929   หมวดปัญญา   ปัญญาเป็นเครื่องวินิจฉัยสิ่งที่ฟังแล้ว ปัญญาเป็นเครื่องเพิ่มพูนเกียรติ และชื่อเสียง  คนผู้ประกอบด้วยปัญญาในโลกนี้ แม้ในความทุกข์ก็หาความสุขได้
930   หมวดปัญญา   บรรดาความอิ่มทั้งหลาย ความอิ่มด้วยปัญญาประเสริฐ,  ผู้อิ่มด้วยปัญญานั้นย่อมไม่เดือนร้อนด้วยกาม, ตัณหาครอบงำ ผู้อิ่มด้วยปัญญาไว้ในอำนาจไม่ได้
931   หมวดปัญญา   คนผู้สดับน้อยนี้  ย่อมแก่ไป  เหมือนวัวแก่ อ้วนแต่เนื้อ แต่ปัญญาไม่เจริญ
932   หมวดปัญญา   คนฉลาดกล่าวว่า ปัญญาประเสริฐ  เหมือนพระจันทร์ ประเสริฐกว่าดาวทั้งหลาย แม้ศีลสิริและธรรมของสัตบุรุษย่อมไปตามผู้มีปัญญา
933   หมวดปัญญา   ผู้รู้ย่อมสรรเสริญคนมีปัญญา พูดจริง ตั้งมั่นในศีล ประกอบความสงบใจนั่นแล
934   หมวดปัญญา   คนโง่ถึงมียศ ก็กลายเป็นทาสของคนมีปัญญา เมื่อมีเรื่องราวต่าง ๆ เกิดขึ้น บัณฑิตจัดการเรื่องใดอันเป็นเรื่องละเอียดก่อน คนโง่ย่อมถึงความหลงใหลในเรื่องนั้น
935   หมวดปัญญา   ในเวลาที่ควรลุกขึ้นทำงาน ไม่ลุกขึ้นทำ ทั้งที่ยังหนุ่มแน่น มีกำลัง กลับเฉื่อยชา ปล่อยความคิดให้จมปลัก เกียจคร้าน มัวซึมเซาอยู่ ย่อมไม่ประสบทางแห่งปัญญา
936   หมวดปัญญา   เมื่อน้ำใส กระจ่างแจ๋ว ย่อมมองเห็นหอยกาบ หอยโข่ง กรวด ทราย และ ฝูงปลาได้ ฉันใด เมื่อจิตไม่ขุ่นมัว ย่อมมองเห็นประโยชน์ตน ประโยชน์ผู้อื่น ฉันนั้น
937   หมวดปัญญา   คนโง่เขลามาประชุมกันแม้ตั้งกว่าพันคน พวกเขาไม่มีปญญา ถึงจะพร่ำคร่ำครวญอยู่ตลอดร้อยปี ก็หามีประโยชน์ไม่ คนมีปัญญารู้เนื้อความแห่งภาษิต คนเดียวเท่านั้น ประเสริฐกว่า
938   หมวดปัญญา   สัตบุรุษสรรเสริญปัญญาแน่แท้  คนทั้งหลายชอบทรัพย์สมบัติ จึงใคร่ได้สิริ (ยศ) ก็ความรู้ของท่านผู้รู้ทั้งหลายชั่งไม่ได้ ทรัพย์จึงเกินกว่าปัญญาไปไม่ได้ ไม่ว่ากาลไหน ๆ
939   หมวดปัญญา   คนเขลามียศศักดิ์ ก็เป็นทาสของคนมีปัญญา, เมื่อเรื่องราวต่าง ๆ เกิดขึ้น คนฉลาดจัดการข้อได้แนบเนียน คนเขลาถึงความงมงายในข้อนั้น
940   หมวดปัญญา   ผู้ขบคิดปัญหาอันลึกซึ้งด้วยใจ  ไม่ทำกรรมชั่วอันไม่เป็นประโยชน์เกื้อกูลเลย, ไม่ละทางแห่งประโยชน์ที่มาถึงตามเวลา, บัณฑิตทั้งหลายเรียกคนอย่างนั้นว่า ผู้มีปัญญา