ธรรมชาติบำบัด

น.พ.บรรจบ ชุณหสวัสดิกุล Dr.Banchob@balavi.com http://www.balavi.com

หวัดนก ไขข้อข้องใจ

เรื่องของการป้องกันหวัดนก ยังมีปัญหาด้านปฏิบัติอีกไม่น้อยที่ประชาชนทั่วไปพึงจะได้รู้ เที่ยวนี้จึงขอถ่ายทอดความรู้จาก ศ.น.พ.อนุวัตร ลิ้มสุวรรณ ประธานชมรมโรคติดเชื้อในโรงพยาบาลและกรรมการบริหารสมาคมเวชศาสตร์ป้องกัน ซึ่งให้สัมภาษณ์ในรายการ "ธรรมชาติบำบัด" UBC7 เมื่อวันเสาร์ที่ 9 ตุลาคม 2547 เวลา 14.00 น. ที่เพิ่งผ่านมา โดยมี พ.ญ.ลลิตา ธีระสิริ และ คุณลอร่า ศศิธร วัฒนกุล ร่วมสนทนาอยู่ด้วย

: เชื้อไข้หวัดนกกับไข้หวัดใหญ่ต่างกันอย่างไร ที่ว่า 2 เชื้อเจอกันแล้วคนจะตายกันมากจริงหรือไม่ ?

ก่อนอื่น อ.น.พ.อนุวัตรได้ให้ความรู้อย่างง่ายๆ ให้เราเข้าใจ "คำว่า H5N1 หมายความว่ายังไง คำว่า H ย่อมาจากคำว่า Hemaglutinin หมายถึงรหัสที่จำเพาะเจาะจงของไวรัส ที่เราใช้วิธีตรวจในห้องแล็บ ไวรัสที่ทำให้เกิดโรคในคนจะมีความจำเพาะของ H ในระหว่าง 1-3 ส่วนไวรัสที่ทำให้เกิดโรคในสัตว์จะมีความจำเพาะอื่น เช่น 5 หรือ 7 หรือ 9

ส่วนคำว่า N มาจากคำว่า Neuramanidase คือการเกาะตัวบนเยื่อเมือกของไวรัสนั้นซึ่งก็มีความจำเพาะในห้องแล็บ ไล่เลียงเป็นเบอร์ไปเช่นกัน"

การระบาดของไวรัสทางเดินหายในในโลกนี้ที่เคยมีมามีครั้งสำคัญๆ คือ ของคนมีการระบาดปี 1918-1919 เชื้อ H1N1, ปี 1957-1958 Asian Flue เชื้อ H2N2, ปี 1968-1969 เชื้อ H3N2 ของสัตว์มีการระบาดปี 1997 เชื้อ H5N1, ปี 1999 เชื้อ H9N2, ปี 2003 เชื้อ H5N1, ปี 2004 เชื้อ H5N1

ท่านอธิบายต่อว่า "จะเห็นได้ว่าเชื้อที่ระบาดในคนและในสัตว์มีความจำเพาะของ H คนละอย่างกัน แต่สิ่งที่องค์การอนามัยโลกเป็นห่วงกันก็คือ ถ้าเมื่อไหร่เชื้อในคนและเชื้อในสัตว์มีโอกาสเจอกันในสิ่งแวดล้อมที่เอื้ออำนวย เช่น คนเป็นไข้หวัดใหญ่อยู่และรับเชื้อหวัดนกเข้าไปพอดี เชื้อทั้งสองชนิดก็อาจเกิด Recombination เกิดเป็น H8N3 นั่นคือการระบาดของไวรัสหวัดนกในคน ซึ่งจะเป็นเรื่องใหญ่โตระดับโลก

แต่ต้องรู้ว่าจนกระทั่งในขณะนี้ เหตุการณ์ดังกล่าวยังไม่เกิดขึ้น เป็นแต่ความเป็นห่วงในเชิงทฤษฎีเท่านั้น"

: มีข่าวว่าแพทย์และพยาบาลได้รับการฉีดวัคซีนจนยาหมด แล้วประชาชนล่ะจะทำอย่างไร ?

คุณลอร่าถามว่า "ถ้าอย่างนั้นเมื่อไม่นานมานี้ด้วยเหตุฉะนี้ในระยะ 1 เดือนที่ผ่านมา อาจมีข่าวเรื่องแพทย์และบุคลากรการแพทย์ได้รับการฉีดวัคซีนกันใหญ่ จนกลายเป็นว่าวัคซีนมีไม่พอ อย่างนี้ประชาชนมิแย่หรือคะ"

อ.น.พ.อนุวัตรตอบว่า "วัคซีนดังกล่าวไม่ใช่วัคซีนป้องกันไข้หวัดนก แต่เป็นวัคซีนป้องกันไข้หวัดใหญ่ ทั้งนี้ก็เพื่อป้องกันว่า ไม่ให้แพทย์พยาบาลที่เป็นด่านหน้าในการเผชิญไข้หวัดนก ไม่ให้พวกเขาเป็นไข้หวัดใหญ่เพื่อเชื้อทั้งสองชนิดจะได้ไม่มีโอกาสไปเจอกันในคน สำหรับคนทั่วไปก็ไม่ใช่จะต้องไปเร่งฉีดในขณะนี้"

: หวัดนกกลายเป็นโรคประจำถิ่น (endemic) ไปหรือยัง ?

คำตอบคือ "ยังไม่น่าจะใช่ เพราะถ้าเป็นโรคประจำถิ่น จะต้องมีสัตว์ตายเป็นระยะๆ ตลอดปี แต่นี่น่าจะเป็นการระบาดรอบใหม่จากนกป่า ซึ่งอพยพหนีหนาวลงมา ก็มาแพร่เชื้อไว้ เพราะฉะนั้น ที่รัฐบาลจะเอาให้ทันใจให้เชื้อหมดไปภายใน 30 วัน ไม่ใช่จะเป็นได้ง่ายๆ ตามใจชอบ...มันมาบนฟ้า"

: หวัดนกเปลี่ยนมาแพร่จากคนสู่คนแล้วหรือยัง ?

พ.ญ.ลลิตาถามว่า "กรณีที่แม่รับเชื้อจากลูกสาวที่ป่วยเป็นหวัดนก แล้วตัวเองติดเชื้อด้วยจะถือว่าเป็นการแพร่จากคนสู่คนหรือไม่"

อ.น.พ.อนุวัตรตอบว่า "ก่อนอื่นให้เข้าใจธรรมชาติของการติดเชื้อหวัดนกก่อนว่า ต้องเป็นการรับเชื้อในปริมาณมากเข้าไปทีเดียว อย่างกรณีเด็กที่ติดเชื้อ เป็นเพราะว่าไก่ชนของตนมีอาการหวัด แล้วเด็กไปดูดเสมหะให้ เชื้อจึงเข้าไปเต็มๆ ทีนี้พอเด็กป่วยและแม่ไปเฝ้าลูก ขณะนี้เด็กป่วยมากแล้ว แม่เด็กอยู่ใกล้ชิดมาก และคงถูกอาเจียนใส่ จึงเป็นการรับเชื้อเข้าไปปริมาณมาก จึงเกิดการติดเชื้อขึ้น"

พ.ญ.ลลิตา "ถ้าอย่างนั้นคำว่า แพร่จากคนสู่คน ในความหมายของประชาชนทั่วไป กับภาษาทางวิชาการคงต่างกัน เพราะคนทั่วไปเมื่อทราบข่าวนี้จะเข้าใจว่า ขณะนี้เกิดสถานการณ์ที่น่ากลัวมาก ถ้าใครขึ้น BTS หรือไปอยู่ในที่คนแออัด ก็อาจจะติดเชื้อมาจากสถานที่นั้นๆ ได้"

อ.น.พ.อนุวัตร "ไม่ใช่อย่างนั้น คือถ้าเป็นเชื้อหวัด หรือไข้หวัดใหญ่ซึ่งเป็นไวรัสที่แพร่ระบาดในคนนั่นเป็นเชื้อ H 1-3 การไอจามแต่ละครั้ง ละอองน้ำมูกหรือเสมหะอาจกว้างไปถึง 1 เมตร เป็นเหตุให้ติดเชื้อกันได้ง่าย แต่เชื้อหวัดนกเป็นเชื้อ H5 เท่าที่ติดตามมาถึงขณะนี้ การรับเชื้อต้องรับเข้าไป ในปริมาณมาก เป็นคนใกล้ชิดอย่างกรณีแม่กับลูกที่ผ่านมา"

: นกพิราบที่อยู่ตามสวนสาธารณะ ในวัด มีเชื้อหรือไม่ ควรงดพาเด็กไปเที่ยวสวนสัตว์หรือเปล่า ?

ลอร่าซึ่งมีลูกเล็ก เป็นห่วงแทนคุณแม่ทั้งหลายถามคำถามนี้ขึ้น

คำตอบก็คือ "นกที่มีเชื้อเป็นนกป่า บินมาจากไซบีเรีย นกในท้องถิ่นอาจรับเชื้อมาได้ แต่พวกนี้รับเชื้อแล้วก็ตาย ดังนั้น ถ้ามีซากนกตายอยู่ ก็ไม่ควรให้เด็กไปเข้าใกล้ สำคัญคืออย่าไปจับนกตาย"

ลอร่าตกใจ "ที่บ้านลอร่านะคะ เมื่อการระบาดปีที่แล้ว จู่ๆ ก็มีนกพิราบบินมาตกตายที่สนามหญ้าในบ้านเลยค่ะ คนตกใจกันใหญ่ แถมลูกยังได้ไปจับๆ ขนนกเข้าอีก กลัวกันใหญ่เลยค่ะ"

"อย่าได้ไปจับเลยนะ...!" พ.ญ.ลลิตาบอก

"นั่นล่ะ ถ้านกตกตายอย่างนั้น ต้องน่าสงสัยที่สุด" อ.อนุวัตรว่า

"ค่ะ ตอนนั้นรีบล้างมือให้เจ้าตัวเล็กกันใหญ่เลย ตอนนี้เขาปลอดภัยดีค่ะ" ลอร่าบอก

"สรุปก็คือว่า นกทั่วๆ ไปไม่น่าจะมีปัญหา เราจะไปวัด ไปสวนสาธารณะ สวนสัตว์ก็ยังได้ แต่ไม่ควรให้เข้าไปใกล้นก ยิ่งถ้าเป็นนกป่วย นกตายอย่าไปยุ่งด้วย" อ.อนุวัตรว่า

: ถนนสีลม มีนกตลอดแถบ ขี้นกก็เยอะ ทำไงดี ?

ผู้ชมถามเข้ามามากมาย อาจารย์ตอบว่า "ขี้นกแห้งเชื้อก็ตายแล้ว แค่ความร้อน 60 องศาเซลเซียส แม้แต่ว่าถ้าเดินผ่านขี้นกตกใส่บนเสื้อ ขี้นกตกใส่หัว ก็ไม่ใช่ว่าจะติดเชื้อ ก็เพียงแต่ล้างทำความสะอาด ยกเว้นว่าพอคุณถูกขี้นกตกใส่ อุตส่าห์ยกขึ้นมาสูดดม ก็ว่าไปอย่าง"

ว่าพลางแสดงท่าให้ดูการสูดดมขี้นก เรียกเสียงเฮฮาในห้องส่ง

"หรือถ้าคุณซวยจริงๆ แหงนหน้ามองฟ้า แล้วพอดีขึ้นนกตกใส่ปาก" หมอลลิตาเสริม

: ไข่ไก่ถ้ามีขี้ไก่ติดอยู่ แช่ในตู้เย็น จะแพร่เชื้อในตู้เย็นหรือไม่ ผักที่รดด้วยขี้เป็ดขี้ไก่จะติดเชื้อไหม ?

"ไวรัสทนต่อความเย็น แต่ที่จะแพร่เชื้อในตู้เย็นไม่น่าจะเป็น เพียงแต่ว่าเวลาซื้อไข่ไก่ก็เลือกชนิดที่ไม่มีขี้ไก่ติดมาน่าจะดีกว่า ส่วนผักนั้น ปกติเราจะกินก็ล้างเสียจนสะอาดอยู่แล้ว และก็ไม่ได้กินขี้ไก่เข้าไปทั้งก้อน ไม่ติดหรอกครับ" อ.อนุวัตรตอบ

: ทางการเอาไข่ล้านๆ ฟองไปทำลาย ถ้าทำร้อนแล้วเชื้อตาย สู้เอาไปแจกคนจนไม่ดีกว่าหรือ ?

"ไข่สุกน่ะปลอดภัย แต่ต้องสุกจริงๆ นะ ถ้ายังครึ่งดิบครึ่งสุกก็ยังมีโอกาสติดเชื้อได้" อาจารย์ตอบ

"เพราะฉะนั้น ในระยะนี้จึงต้องกินแต่ไข่สุกๆ คนที่ชอบกินแบบยางมะตูม ไข่ดาวครึ่งสุกครึ่งดิบขอให้งด ต้มเป็นไข่พะโล้แข็งๆ เลยน่าจะปลอดภัย ส่วนที่เขาไม่เอาไปแจกอาจเพราะกลัวคนเอาไปทำไม่สุกหรือเหตุผลด้านอื่นๆ" พ.ญ.ลลิตาว่า

: 3 ข้อพึงปฏิบัติสำหรับแพทย์

อ.อนุวัตรฝากข้อพึงปฏิบัติสำหรับแพทย์ว่า เวลาตรวจรักษาผู้ต้องสงสัย สิ่งพึงทำคือ 1.หลีกเลี่ยงการรับเชื้อทางตรง อย่าให้ไอจามรด 2.ใช้ผ้าปิดปาก สวมถุงมือ ล้างมือให้สะอาดเสมอ 3.ฆ่าเชื้ออุปกรณ์ต่างๆ ให้ดี สารกลุ่มไอโอดีน คลอรีนฆ่าเชื้อเหล่านี้ได้ดี